MỤC LỤC
*
LỜI
NÓI ĐẦU.
1)
Người bắn cung nhỏ bé.
2) Ẩn
sĩ trong vườn vua.
3) Anh
hùng tên “Xui”.
4) Thắc
mắc trẻ thơ.
5) Học
theo loài rắn.
6) Thầy
tu thờ vận may.
7) Giả
dạng thầy tu.
8) Tử
tế một chiều.
9) Súc
sắc tẩm độc.
10) Bí
mật dây chuyền mất trộm.
Ch.1: Từ tội
này tới tội khác.
11) Bí
mật dây chuyền mất trộm.
Ch.2: Khám phá bí mật.
12) Sư
tử bất cẩn.
13) Ẩn
sĩ khổ hạnh.
14) Vua
Đại Thiện Kiến.
15)
Hoàng tử và các nữ quỷ.
Ch.1: Năm bữa ăn trong rừng.
16)
Hoàng tử và các nữ quỷ.
Ch.2: Bữa tiệc trong hoàng cung.
17) Một
người tên “Xấu”.
18) Một
người tên “Khôn”.
19) Đạt
được chữ “Không”.
20) Lời
mẹ khuyên.
21)
Chúa voi sáu ngà.
Ch.1: Bồ Tát tái sinh.
22)
Chúa voi sáu ngà.
Ch.2: Nơi ở và gia đình.
23)
Chúa voi sáu ngà.
Ch.3: Hoàng hậu đầy hận thù.
24)
Chúa voi sáu ngà.
Ch.4: Cuộc săn.
25)
Chúa voi sáu ngà.
Ch.5: Hoàng hậu đắc thắng.
26)
Ngỗng vàng.
27) Voi
trắng.
28) Khỉ
từ bi.
29) Bài
học của nhà vua.
30) Vua
hung ác.
31)
Diều hâu hiếu thảo.
32)
Chàng con khôn ngoan.
33)
Người đẹp tuyệt trần.
*
NHẬN DIỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT.
* NHẬN XÉT VỀ TIỀN THÂN.
_________
LỜI NÓI ĐẦU
TRUYỆN
TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh
(Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh.
“Tiền thân” là những đời sống trước, những kiếp quá
khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại,
phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.
Phần
“TRUYỆN HIỆN TẠI” kể một câu truyện được xem là đang
xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này
Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có
liên quan.
Phần
“TRUYỆN QUÁ KHỨ” kể một câu truyện từ thời xa xưa có
liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại.
Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của
một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.
Phong
cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự
suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là
nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân
thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người
chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình.
Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh,
bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và
hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các
vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người,
đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…
Phần
“KẾT HỢP” là phần liên kết truyện hiện tại với
truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân
vật chính trong hai câu truyện, để rồi “nhận diện
tiền thân” tức là nói rõ ra rằng “người này”, “sinh
vật này” trong truyện quá khứ “là ai” trong truyện
hiện tại.
Mỗi
truyện tiền thân có một bài “KỆ”. Kệ đó thường dựa
vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.
Tập
TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử
của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để
phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta
suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc
chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được
truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép
thành kinh sách.
Các
truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá
trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức
học và giáo dục Phât giáo... Truyện có mục đích tạo
niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội.
Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách
truyền bá đạo Phật. Các truyện tiền thân này, nhất
là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên
giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa
thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo
nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền
văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền
thân này rất được phổ biến, không những trong giới
Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi
dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo
trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc
dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những
truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự
hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm
hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.
Các
truyện tiền thân Đức
Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn
xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này,
và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại
bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những
vần thơ “lục bát” có tính cách thuần túy dân tộc, để
người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ:
1) 25 truyện đầu tiên đã dựa
vào tài liệu là hai cuốn: “BUDDHIST TALES FOR YOUNG
AND OLD” của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và
Todd Anderson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ
nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và
Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì
(1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho
các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như
thiếu sắc thái Á Đông.
2) 8 truyện sau dựa vào “THE
STORIES OF BUDDHA’S FORMER BIRTHS” của Anjali Pal và
“STORIES OF THE BUDDHA” của Caroline A.F. Rhys
Davids.
Các
tài liệu trên đây không đề cập tới phần “Truyện Hiện
Tại” mà chỉ đơn giản đề cập đến phần “Truyện Quá
Khứ” của các truyện tiền thân mà thôi.
Cuối
sách là phần “Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật” giới
thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật
nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật)
trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.
Tác
giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo
thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng
Thích Minh Châu và cư sĩ Nguyên Tâm Trần Phương Lan
dịch từ nguyên bản tiếng Pali và tiếng Anh, do Viện
nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.
Bộ
“TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT” của cư sĩ Tâm Minh
Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 4 này gồm 33
truyện thơ và có nhan đề là: “ẨN SĨ KHỔ HẠNH.”
Ước
mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ
ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân
chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ
Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu
đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng
ngày.
DIỆU PHƯƠNG
______________
* 1 *
NGƯỜI BẮN CUNG NHỎ BÉ
Ngày xưa, ngày xửa, ngày xưa
Có gia đình nọ rất ư sang giàu
Chàng con lại lạ lùng sao
Người còng như có bướu sau lưng
mình
Tướng trông xấu xí thật tình
Gầy còm, lùn thấp dáng hình khó
coi,
Muốn theo học để nên người
Chàng tìm thầy giỏi đương thời
trứ danh
Học về tôn giáo cho rành
Cùng môn khoa học, thêm ngành bắn
cung
Ai ngờ bắn giỏi lạ lùng
Trở nên vô địch tiếng lừng khắp
nơi.
Rời khỏi trường bước vào đời
Chàng thầm nghĩ ngợi: “Mọi người
thường ưa
Xét người theo tiêu chuẩn xưa
Bề ngoài là chuộng, còn như thực
tài
Dễ gì hấp dẫn được ai.”
Chàng cho rằng đến lâu đài hoàng
cung
Muốn xin việc, khó vô cùng
Chắc vua sẽ hỏi: “Người lùn như
mi
Thời làm được trò trống chi?”
Thế là hỏng việc, khó bề êm xuôi.
Chàng mong dựa dẫm một người
Bề ngoài bộ mã trông thời dễ coi
Để làm cái gốc mà thôi
Đứng ra lo liệu việc đời chung
quanh
Còn chàng thời sẽ ẩn danh
Giữ phần đầu óc, nép mình phía
sau
Cả hai kết hợp cùng nhau
Cách này kiếm sống dài lâu dễ
dàng.
*
Một hôm dạo bước lang thang
Trong khu thợ dệt thời chàng gặp
ngay
Một người cao lớn tại đây
To con, khoẻ mạnh, đẹp thay mã
ngoài
Chàng làm quen rồi thốt lời
Hỏi thăm mới biết là người địa
phương
Chuyên nghề thợ dệt tầm thường
Chàng bèn thắc mắc: “Đường đường
tấm thân
Oai phong lẫm liệt vô ngần
Sao làm thợ dệt chôn chân xóm
nghèo?”
Anh cao nói vẻ tiêu điều:
“Bản thân tôi có biết nhiều nghề
đâu.”
Thật là thuận tiện biết bao
Chàng bèn đề nghị anh cao bỏ nghề
Hoàng cung chốn đó tìm về
Đúng theo kế hoạch trước kia của
mình,
Chàng lên tiếng, giọng tâm tình:
“Gặp vua nói chuyện xin dành bạn
thôi
Cho vua biết bạn là người
Bắn cung giỏi nhất ít ai sánh
cùng
Vua nhìn bạn sẽ tin dùng
Sẽ thuê ngay đó bạn đừng ngại
chi,
Phần tôi sẽ chỉ theo đi
Giúp ngầm cho bạn mỗi khi thấy
cần
Việc cung tên đừng ngại ngần
Chính tôi ngầm bắn, đích thân trổ
tài
Đôi ta sẽ có tiền hoài
Lại thêm địa vị bao người cầu
mong
Chỉ cần bạn biết phục tùng
Làm theo tôi nói, nhớ đừng cãi
tôi.”
Anh cao thợ dệt nghe rồi
Nghĩ mình chẳng bị thiệt thòi mất
chi
Cho nên đồng ý tức thì
Nhắm Ba La Nại cùng đi vào chầu
Gặp vua kính cẩn cúi chào
Vua nhìn bộ mã anh cao đẹp người
Nên lên tiếng hỏi: “Các ngươi
Cần chi mà lại tới nơi triều
đình?”
Anh cao thay mặt thưa trình:
“Muôn tâu bệ hạ tôi rành bắn cung
Nghề riêng thông thạo vô cùng
Mong vào phục vụ hoàng cung giúp
ngài.”
Vua nhìn hình dáng bên ngoài
Thấy anh tốt mã, chắc tài cũng
hay
Cho nên tin tưởng anh ngay
Cho anh chức vụ tại đây dễ dàng,
Sau khi ấn định tiền lương
Nhà vua mới hỏi tới chàng lùn kia
Đứng yên lặng, không nói chi
Phía sau khuất dạng, người thì
nhỏ con,
Anh cao kính cẩn thưa luôn
Đó là phụ tá chuyên môn của mình.
Kể từ đó trong triều đình
Anh cao thợ dệt được dành chức
cao
Được vua trọng dụng biết bao
Hoàn thành công việc vua trao mọi
đường,
Thật ra mọi việc đảm đương
Là do tài nghệ của chàng lùn
thôi!
*
Ít lâu xảy chuyện nguy tai
Có con cọp dữ sống nơi ven rừng
Luôn rình rập khách qua đường
Để rồi giết hại thảm thương vô
vàn
Người dân sợ hãi kêu than
Vua bèn ra lệnh phải ngăn chặn
liền.
Anh cao được hỏi trước tiên
Vì là người giỏi cung tên hàng
đầu
Anh thưa: “Nào khó gì đâu
Tài tôi dư sức hạ mau cọp này.”
Vua tin lời sai đi ngay
Thưởng thêm tiền bạc. Vận may tốt
lành!
Anh cao về kể ngọn ngành
Chàng lùn bèn vạch chương trình
đi săn:
“Chuyện này bạn hãy đích thân
Một mình thực hiện chẳng cần đến
tôi,
Gom dân làng khoảng ngàn người
Mang cung tên đến tận nơi cọp
rừng
Tuy rằng bạn có đi chung
Nhưng vào bụi rậm bên đường núp
đi
Để dân gặp cọp dữ kia
Dân làng vì cọp lâm nguy nhiều
rồi
Cho nên vây giết cọp thôi
Cung tên giáo mác mọi người phóng
qua
Cọp tuy dữ, sẽ tiêu ma
Bạn đừng vội vã bước ra phía
ngoài
Hãy tìm một sợi dây dài
Dây leo trong bụi rậm thời thiếu
chi
Cầm dây chạy tới cọp kia
Giơ dây nói lớn: ‘Ta đi kiếm tìm
Tìm dây trói cọp cuồng điên
Lệnh vua bắt sống cọp liền hôm
nay
Sao ai giết cọp tại đây
Vua mà nổi giận làng này khó
yên!’
Thế là dân hốt hoảng lên
Sợ vua bắt tội cho nên tìm đường
Bạc tiền hối lộ vội vàng
Để nhờ bạn cứu cả làng thoát
nguy,
Riêng phần bạn khi trở về
Được vua trọng thưởng nể vì thêm
lên
Tưởng rằng bạn với cung tên
Là người giết cọp dữ bên rừng già.”
Đúng theo kế hoạch vạch ra
Anh cao thực hiện quả là thành
công
Khi anh trở lại hoàng cung
Được vua trọng thưởng tưng bừng,
vẻ vang.
*
Ít lâu sau tại xóm làng
Có tin loan báo mùa màng ruộng
nương
Bị trâu hung dữ điên cuồng
Kéo về phá hoại tang thương não
nề,
Anh cao lại được cử đi
Chàng lùn cố vấn cứu nguy bạn
mình
Đưa kế hoạch, thảo chương trình
Giống như kỳ trước lại thành công
thêm
Vua thời thưởng, quan thời khen
Anh cao thợ dệt trở nên giàu rồi
Quyền hành, uy tín hơn người
Say mê danh tiếng anh thời u mê
Tưởng mình tài giỏi mọi bề
Khinh thường và ngỏ ý chê chàng
lùn
Không thèm hỏi ý kiến luôn
Nói rằng: “Bạn tưởng bạn hơn tôi
à
Bạc tiền danh vọng tạo ra
Xét cho thực sự chính là do tôi
Không ai cần bạn nữa rồi.”
Anh cao thô lỗ tuôn lời ra thêm.
*
Ít lâu sau nước kế bên
Sẵn lòng thù nghịch nên liền tấn
công
Vây kinh đô, thật nguy vong
Gửi thư tuyên chiến vào trong nội
thành
Nhà vua sai kẻ nổi danh
Anh cao thợ dệt từng giành chức
cao
Hãy tiên phong ra đối đầu
Phá quân xâm lược, đánh nhau diệt
thù,
Anh cao tuân thủ lệnh vua
Cân đai, áo giáp rất ư oai hùng
Cưỡi voi ra thẳng chiến trường
Chàng lùn sợ bạn tử thương chuyến
này
Nên mang áo giáp vào ngay
Ngồi sau lưng bạn ra tay giúp
ngầm
Theo sau là đám quan quân
Hò reo tiến bước vô ngần hăng
say.
Khi nghe trống trận quanh đây
Ầm ầm nổi dậy, hồn bay mất rồi
Anh cao suýt ngã xuống voi
Chàng lùn vội giữ chặt người bạn
kia
Lấy dây buộc lại cứu nguy
Anh cao run sợ trông thì thảm sao
Khiến phân, nước tiểu tuôn trào
Ướt lưng voi trận! Ai nào ngờ
đây!
Chàng lùn chê: “Từ lâu nay
Bạn từng khoác lác là tay anh
hùng
Hôm nay làm chuyện điên khùng
Hoảng kinh phóng uế trên lưng voi
rồi
Tuy nhiên tôi nói vậy thôi
Có tôi bảo vệ bạn thời sợ chi
Giờ quay về tắm ngay đi
Khi người sạch sẽ bạn thì dễ coi.”
Chàng lùn đỡ bạn xuống voi
Sau khi chỉ trích chê cười anh
cao.
*
Một mình còn lại tự hào
Xông ra lâm trận đối đầu địch
quân
Chàng lùn vui sướng nghĩ thầm:
“Lúc này tài nghệ ta cần biểu
dương
Để vua đừng có coi thường
Xét người cẩn thận, tránh đường
lầm sai
Đừng xét đoán theo bề ngoài.”
Nghĩ xong chàng phóng qua nơi
quân thù
Nhắm nơi đầu não có vua
Phóng vào hét lớn rất ư hào hùng
Phô tài nghệ giỏi vô song
Bất ngờ bắt sống vua không khó gì
Đội quân xâm lược tan đi
Không cần chém giết thêm chi nhọc
lòng
Chàng lùn hoàn tất chiến công
Giải vua thù địch vào trong hoàng
thành.
Vua Ba La Nại hoan nghênh
Khen chàng tài giỏi, xứng danh
người hiền
Ban chức tước, thưởng bạc tiền
Chàng từ khi đó khắp miền vang
danh
“Tiểu xạ thủ” của triều đình
Một bậc “hiền triết” rất rành
kiếm cung.
Còn anh thợ dệt tầm thường
Nhà vua gửi trả về làng dệt thôi.
“Tiểu xạ thủ” sống trọn đời
Gieo bao công đức cho người chung
quanh,
Khi qua đời được tái sinh
Vào nơi xứng đáng nghiệp mình sẵn
gây.
(phỏng dịch theo bản văn xuôi
FEAR MAKER AND LITTLE ARCHER
của Ven. Kurunegoda Piyatissa &
Tod Anderson)
* 2 *
ẨN SĨ TRONG VƯỜN VUA
Thuở xa xưa có một người
Trong gia đình nọ sống đời giàu
sang
Nhưng mà ông lại chẳng màng
Chẳng ưa cuộc sống tầm thường thế
nhân
Ông vào Hy Mã Lạp Sơn
Sống đời ẩn sĩ ở luôn trong rừng
Hàng ngày thiền định tập trung
Chân tâm phát triển vô cùng an
vui
Hưởng thiền lạc thật tuyệt vời
Ung dung, tự tại, xa nơi thị
thành
Khi ông thâu nhận môn sinh
Năm trăm người đã nhiệt tình ghi
danh.
*
Mùa mưa giăng phủ rừng xanh
Quỳ bên sư trưởng môn sinh thưa
thầy:
“Chúng con xin rời khỏi đây
Trở về thành thị ít ngày tạm
nương
Để chờ bá tánh thập phương
Sẽ đem muối, giấm cúng dường
thành tâm
Nhận xong về chốn sơn lâm
Thầy trò lại sẽ quây quần một nơi.”
Thầy đồng ý khẽ thốt lời:
“Các con trở lại khi trời hết mưa
Riêng ta vẫn cứ ẩn tu
Một mình trong chốn rừng thưa an
lành.”
Tuân lời cả đám môn sinh
Cùng quỳ tạm biệt, về kinh đô
liền
Ở vườn vua chốn công viên
Thành Ba La Nại giữa miền hoàng
cung.
Hôm sau họ mới thong dong
Ra đi khất thực quanh trong xóm
làng
Bà con hoan hỉ cúng dường
Muôn phần hậu hĩnh, trăm đường
thành tâm
Vài ngày sau khắp xa gần
Thầy tu khất thực tiếng đồn loan
nhanh
Nhà vua nghe được ngọn ngành:
“Các thầy khắc khổ tu hành nêu
gương
Các căn nhiếp phục đàng hoàng
Luôn luôn giữ giới nghiêm trang
vô ngần
Thật là công đức bội phần.”
Vua nghe vội tới ân cần thăm ngay
Sau khi đảnh lễ các thầy
Vua mời họ ở lại đây suốt mùa
Trong công viên bốn tháng mưa,
Các thầy vui nhận lời vua thỉnh
mời.
Kể từ khi đó thảnh thơi
Ăn trong cung điện khỏi dời chân
đi.
*
Thế rồi tới một ngày kia
Là ngày “Lễ Rượu” dân thì vui
chơi
Người ta uống rượu khắp nơi
Lệ xưa: “Uống rượu cuộc đời gặp
may.”
Nhà vua nghĩ đến các thầy
Làm chi có rượu, ai đây cúng
dường
Hôm nay nhân lễ bất thường
Rượu ngon vua vội truyền mang
biếu thầy,
Thầy đâu quen uống rượu này
Cho nên tất cả cùng say sưa liền
Trở về lại chốn công viên
Các thầy múa hát cuồng điên lạ
lùng
Bao đồ đạc vứt lung tung
Rồi nằm thiếp ngủ say không biết
gì.
Hôm sau tỉnh, thấy ê chề
Hối vì làm những hành vi đêm rồi
Nghĩ sao bất chính quá thôi
Trong lòng hổ thẹn mọi người khóc
than:
“Chúng ta tội lỗi vô vàn
Chỉ vì không được ở gần minh sư!”
Thế là tất cả giã từ
Rời công viên nhắm rừng xưa trở
về.
Về xong sắp đặt mọi bề
Rất là ngăn nắp, rất chi gọn gàng
Theo như nếp sống thông thường
Rồi tìm sư trưởng nghiêm trang
kính chào.
Thầy mừng, thăm hỏi: “Thế nào
Các con ăn ở ra sao trong thành?
Có hoà hợp, có tịnh thanh?
Có luôn giữ giới tu hành hay
chăng?”
Năm trăm đệ tử thưa rằng:
“Chúng con uống rượu cúng dường
của vua
Cho nên đều lỡ say sưa
Mất đi chánh niệm từ xưa giữ gìn
Múa ca ăn nói huyên thuyên
Ngu đần như lũ vượn miền rừng
hoang
Để rồi hổ thẹn khóc than
May không thành vượn kéo đoàn về
đây.”
Thầy từ bi dạy: “Chuyện này
Thời nào cũng có, lâu nay vậy rồi
Các môn sinh ở khắp nơi
Không thầy hướng dẫn, bao người
lầm sai.
Rút kinh nghiệm cho tương lai
Đây là bài học nhớ hoài nghe con
Tu hành cần giữ giới luôn
Lánh xa ác hạnh, tiến gần minh
sư.”
Môn sinh tiếp tục đường tu
Kể từ ngày đó rất ư trưởng thành
Luôn tịnh lạc, mãi an lành
Bên thầy kề cận tu hành nghiêm
trang.
(phỏng dịch theo bản văn xuôi
FOREST MONKS IN
A KING’S PLEASURE GARDEN
của Ven. Kurunegoda Piyatissa &
Tod Anderson)
* 3 *
ANH HÙNG TÊN “XUI”
Có ông triệu phú thời xưa
Tuy giàu nhưng rất nhân từ đáng
khen
Ông thường có một bạn quen
Bạn ông thật tốt nhưng tên lạ
lùng
Tên “Xui” nghe xấu vô cùng
Cả hai trước học một trường, ganh
đua
Thân tình từ thuở ấu thơ
Đã từng nô giỡn, chơi đùa bên
nhau
Giúp nhau mọi việc trước sau
Tuổi xanh tình bạn dài lâu vững
vàng.
Sau khi rời mái học đường
Ông Xui quả thật mãi vương muộn
phiền
Hết hạn xui, đến vận đen
Việc làm chẳng có, bạc tiền thời
không,
Ông Xui thăm bạn thành công
Tiền rừng bạc bể vô cùng giàu
sang
Ông nhà giàu thương bạn vàng
Hết lời an ủi, sẵn sàng giúp ngay
Mượn làm quản lý nhà này
Trông coi tài sản hoặc thay mặt
mình
Điều hành công việc kinh doanh,
Đẹp thay tình bạn chân thành hiếm
hoi.
*
Từ khi có mặt ông Xui
Tên ông được nhắc khắp nơi vang
lừng
Tên nghe tuy rất lạ lùng
Mọi người vẫn réo gọi trong khắp
nhà:
“Ông Xui có khách phương xa!”
“Ông Xui hãy lẹ chúng ta đi
liền!”
“Ông Xui hãy đợi chớ quên!”
Người ta ơi ới kêu tên ông hoài
Các người hàng xóm nghe rồi
Tìm ông triệu phú thốt lời gièm
pha:
“Này ông chớ có lơ là
Cái người quản lý cửa nhà của ông
Có tên nghe thật lạ lùng
Tên Xui chắc chắn là không hên
rồi
Gây xui xẻo vô phước thôi
Chỉ mang tai họa đến nơi cửa nhà
Thần tiên hay quỷ dạ xoa
Nghe tên Xui cũng chạy xa hoảng
hồn
Ông mau đuổi hắn đi luôn
Nếu còn gần hắn không còn vận hên
Hắn nghèo đói, hắn thấp hèn
Đừng nên liên hệ, chẳng nên cận
kề.”
Ông nhà giàu: “Đừng có chê!
Ông Xui là bạn cùng quê lâu đời
Thân quen từ thuở thiếu thời
Một người bạn quý, tuyệt vời,
đáng tin
Nào đâu vì một cái tên
Mà tôi xua đuổi bạn hiền của tôi,
Tên dùng phân biệt con người
Chứ đâu mang lại hên xui bao giờ,
Kẻ điên dại, kẻ khù khờ
Mới suy nghĩ xấu, mê mờ mà thôi
Quẩn quanh mê tín cả đời
Nghĩ tên tốt xấu buông lời dị
đoan,
Ai tinh tấn, ai khôn ngoan
Nào đâu phân biệt như hàng hạ
căn.”
Thế là ông chẳng băn khoăn
Vẫn dùng người bạn lâu năm của
mình.
Một hôm ông phải khởi hành
Đi xa giao dịch kinh doanh ít
ngày
Trong khi vắng mặt nơi đây
Ông nhờ bạn quý đứng thay mặt
mình
Trông coi tài sản cơ dinh
Biết rằng bạn sẽ chí tình, tận
tâm.
*
Cướp kia một bọn ở gần
Nghe tin triệu phú bất thần đi xa
Nghĩ là thuận tiện thời cơ
Để mà đột nhập vào nhà của ông
Cướp tài sản chẳng nhọc công
Cho nên bọn chúng nấp vòng chung
quanh
Ẩn mình bóng tối đêm thanh
Mang theo dao, gậy ngồi rình ra
tay.
Ông Xui quản lý nhà này
Đã nhiều kinh nghiệm lại đầy
nhiệt tâm
Đoán quân gian sẽ viếng thăm
Nên ông không chịu đi nằm ngủ
ngay
Thức khuya canh gác trong đây
Khi nhìn thấy cướp bao vây phía
ngoài
Ông liền đánh thức mọi người
Cùng làm ầm ĩ khắp nơi trong nhà
Đánh chiêng trống, thổi tù và
Khiến cho kẻ lạ rất là ngạc nhiên
Nghĩ mình lầm lẫn cũng nên
Chủ nhà còn đó, lại thêm nhiều
người
Rủ nhau cướp bỏ chạy thôi
Vứt dao, vứt gậy khắp nơi quanh
nhà.
Hôm sau mọi người bước ra
Thấy bao vũ khí trông mà hãi kinh
Họ bàn nhau: “Quả thật tình
Quản gia sáng suốt, trung thành
quý thay
Nếu không có ông Xui này
Gia tài của chủ giờ đây tiêu
tùng!”
Ông Xui nay là anh hùng
Chẳng mang xui xẻo, dữ hung chút
gì.
Đến khi triệu phú trở về
Các người hàng xóm tức thì kể ra
Chuyện ông Xui bảo vệ nhà
Chủ nhân nghe được quả là mừng
vui
Ông bèn nói với mọi người:
“Đừng nên đánh giá theo nơi tên
mình
Cái tâm mới quý thật tình,
Cùng đi bảy bước trở thành bạn
thôi,
Đi mười hai bước chung đôi
Mới mong hy vọng thành người bạn
thân,
Chung đường cả tháng trời luôn
Mới coi như thể bà con một nhà,
Kề nhau lâu chẳng lìa xa
Bạn thời tương tự thân ta khác gì
Mới là quý hóa kể chi.
Bạn Xui tôi đó ngẫm thì rõ ngay
Chỉ mang hên lại nhà này
Bạn đâu xui xẻo! Đời hay mê mờ!”
(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A HERO NAMED JINX
của Ven. Kurunegoda Piyatissa &
Tod Anderson)
* 4 *
THẮC MẮC TRẺ THƠ
Ở Ba La Nại thời xưa
Có ông triệu phú rất ư là giàu
Con trai ông đã từ lâu
Học ham nổi tiếng ai đâu sánh
cùng
Tuy nhiều điều cậu tinh thông
Vẫn luôn tìm hiểu có ngừng lại
đâu
Mặc dù mới bảy tuổi đầu
Suy tư muốn biết trước sau cội
nguồn:
“Đâu là giá trị thật chân?
Đường nào hạnh phúc thế nhân đạt
thành?”
Một hôm cậu hỏi cha mình
Những điều thắc mắc chân tình nêu
trên
Cha bèn dạy những lời hiền:
“Con ơi muốn tới được miền thanh
cao
Sáu đường cao quý tìm vào
Nơi chân hạnh phúc dạt dào thăng
hoa:
- Giữ cho khoẻ mạnh thân ta
Bao nhiêu bệnh tật tránh xa được
liền
- Nhủ lòng giữ giới cho bền
Đem hương thanh tịnh ướp lên tâm
mình
- Nghe lời những vị cao minh
Bề trên, trưởng thượng có kinh
nghiệm đời
- Quyết lòng học hỏi những người
Thông câu học vấn, rành lời kinh
thơm
- Giữ cho đẹp cõi tâm hồn
Sống theo chánh pháp luôn luôn
tốt lành
- Hãy hành động với lòng thành
Chứ không chỉ với nhiệt tình mà
thôi.
Đây là sáu nẻo tuyệt vời
Dẫn vào hạnh phúc cuộc đời thế
nhân
Khu vườn hạnh phúc tinh thần
Trăm bề hoan lạc, muôn phần thắm
tươi.”
Cậu con chăm chú nghe lời
Kể từ khi đó cậu thời nhập tâm
Sáu đường hạnh phúc dấn thân
Bước vào cửa ngõ vô ngần tịnh
thanh
Sau này khi đã trưởng thành
Những lời cha dạy an lành mãi
theo.
(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A QUESTION FROM A SEVEN YEAR OLD
của Ven. Kurunegoda Piyatissa &
Tod Anderson)
* 5 *
HỌC THEO LOÀI RẮN
Ba La Nại thuở xa xưa
Nhà vua có một tế sư giúp mình
Đóng vai cố vấn triều đình
Giỏi giang tột bực, thông minh vô
cùng
Gia đình danh giá trong vùng
Tính ông rộng lượng, hay thương
mọi người
Thường xuyên bố thí giúp đời
Cho nên ông được khắp nơi nể vì
“Năm điều giới cấm” uy nghi
Ông theo tu tập rất chi chuyên
cần
“Sát sinh, trộm cắp, tà dâm
Say sưa, dối trá” ông luôn giữ
gìn
Không dám phạm, chẳng hề quên
Đời ông là bậc thánh hiền nêu
gương
Nhà vua do đó tán dương
Ông là người tốt trăm đường đáng
khen.
*
Lòng tò mò chợt nổi lên
Tế sư bỗng muốn biết thêm một
điều:
“Nhà vua kính trọng mình nhiều
Là vì vua đã dựa theo tài mình
Hay mình dòng dõi nổi danh
Hay mình tài sản gia đình giàu
sang
Hay do giới đức vẻ vang
Khi mình theo ánh đạo vàng tu
thân?”
Suy tư, thắc mắc, phân vân
Nên ông muốn thử một lần xem sao.
Rời hoàng cung ngày hôm sau
Tế sư đâu chịu lẽ nào về ngay
Cố tình ông ghé vào đây
Là nơi tiền bạc hàng ngày đúc ra
Ông bèn làm bộ gian tà
Thò tay lấy trộm thật là lặng yên
Một đồng vàng, cất giấu liền
Nhân viên xưởng đúc lặng im nể vì
Không hề dám nói năng chi
Mọi người kính trọng ông thì đã
lâu.
Thế rồi lại tới hôm sau
Diễn ra đúng vậy thấy sao lạ lùng
Lần này ông lấy hai đồng
Nhân viên xưởng đúc cũng không
than phiền.
Hôm sau nữa lại lấy tiền
Lần này lấy một nắm liền đầy tay
Ba lần gian xảo kiểu này
Chẳng coi luật pháp tại đây ra gì
Nhân viên họ hết nể vì
Bắt ông tại chỗ, miệng thì la
lên:
“Đây là kẻ ba lần liền
Gian manh trộm cắp bạc tiền của
vua.”
Và rồi cả đám reo hò:
“Kẻ này đạo đức giả đò mà thôi
Làm như lành tốt hơn người.”
Họ bèn đánh, trói ông rồi giải đi
Không còn kính trọng chút chi
Giải vào vua xử mọi bề công minh.
Trên đường đi tới triều đình
Thấy nhiều người đứng vây quanh
chốn này
Người nuôi rắn đứng trong đây
Đang lo biểu diễn trò hay kiếm
tiền
Những trò nguy hiểm vô biên
Để cho rắn độc quấn trên cổ mình
Hổ mang ngóc dậy vờn quanh
Lắc lư theo những âm thanh của
kèn
Người nuôi rắn muốn khách xem
Tỏ lòng thán phục và khen can
trường.
Tế sư khuyên họ: “Coi chừng!
Chớ nên nắm cổ, cũng đừng nắm
đuôi
Không nên quấn rắn quanh người
Hổ mang cực độc, cắn thời chết
ngay.”
Người nuôi rắn mắng: “Ngu thay!
Ông nào có biết rắn đây lành hiền
Từ lâu huấn luyện đã quen
Nào đâu có xấu, có hèn như ông
Ông là kẻ trộm trong cung
Vô cùng xảo trá, vô cùng gian
manh
Chi nên bị trói thân mình
Còn như rắn nọ tốt lành từ lâu
Đâu cần trói buộc lại đâu.”
Tế sư nghe nói cúi đầu nghĩ suy:
“Ngay như rắn độc hại kia
Nếu không cắn bậy còn chi quý
bằng
Được coi tốt đẹp hiền lương
Mới hay giới đức người thường cầu
mong
Coi như tối thượng vô song
Người ta quý trọng nhất trong cõi
trần.”
*
Khi mọi người giải tội nhân
Tới vua phán xét xử phân tội tình
Mọi người thuật chuyện ngọn ngành
Tế sư trộm cắp gian manh tiền
vàng
Vua nghe xong thoạt ngỡ ngàng
Rồi truyền lệnh phạt kẻ gian tức
thì
Phạt theo luật để thị uy.
Tế sư lúc đó còn gì giấu đâu
Ông bèn lên tiếng trình tâu
Ý mình muốn thử từ đầu tới nay
Để xem giới đức tại đây
Có còn được trọng vọng hay suy
đồi:
“Bây giờ mọi chuyện rõ rồi
Chỉ vì giả bộ trộm nơi cung vàng
Mà tôi không được nể nang
Bị coi là kẻ thuộc hàng xấu xa
Mới hay giới đức suy ra
Quả là tuyệt diệu, quả là tối
cao.
Hổ mang rắn độc biết bao
Khi không gây hại ai nào trách
chê
Được người yêu mến mọi bề
Quả là giới đức còn chi quý
bằng.”
Vua nghe tâu thật rõ ràng
Bèn truyền tha tội trộm vàng của
vua
Truyền tha cho vị tế sư,
Nhưng ông sau đó chẳng ưa quyền
hành
Thỉnh cầu vua cho phép mình
Giã từ chức vụ triều đình từ lâu
Trở thành tu sĩ rừng sâu
Nhà vua từ chối có đâu thuận lòng
Tế sư cứ mãi cầu mong
Nhà vua thấy vậy cuối cùng chuẩn
y.
Tế sư hoan hỉ ra đi
Giã từ cõi tục, tìm về nẻo thơm
Lánh vào Hy Mã Lạp Sơn
Chuyên tâm thiền định bình an
tuyệt vời
Đến khi mãn kiếp lìa đời
Tái sinh thiên giới, cõi trời tối
cao.
(phỏng dịch theo bản văn xuôi
A LESSON FROM A SNAKE
của Ven. Kurunegoda Piyatissa &
Tod Anderson)
* 6 *
THẦY TU THỜ VẬN MAY
Ngày xưa có một chàng trai
Trong gia đình nọ sống đời cao
sang
Khi khôn lớn chàng thấy rằng
Dù cho cuộc sống dễ dàng bản thân
Nhưng chân hạnh phúc tối cần
Mọi người tìm kiếm khó khăn vô
cùng
Cho nên chàng quyết nhủ lòng
Xả đi tất cả, không mong, không
cầu
Vào núi thẳm, tìm rừng sâu
Sống đời ẩn sĩ đạo mầu tu thân
Hành thiền rốt ráo chuyên cần
Đạt mau an lạc trong chân tâm
mình.
Một hôm rời chốn rừng xanh
Thầy tu về lại kinh thành ít lâu
Dừng chân trú ngụ đêm thâu
Trong công viên vốn từ lâu an
bình
Giữa khu vườn của triều đình,
Hôm sau khất thực vào thành đi
rong.
Vua trông thầy thấy hài lòng
Người sao từ tốn, vô cùng trang
nghiêm
Nhà vua quý trọng người hiền
Mời vào cung điện dâng liền thức
ăn
Mời thầy khổ hạnh dừng chân
Trong công viên đó không cần đi
xa,
Thầy đồng ý chẳng nề hà
Kể từ ngày đó vào ra chốn này
Trong công viên ngụ tại đây
Ăn trong cung điện hàng ngày
thảnh thơi.
*
Một thầy nọ cũng cùng thời
Ở trong thành phố mọi người biết
danh
Có tài xem tướng rất rành
Đoán điềm xấu tốt, dữ lành, hên
xui
Nhìn vào vải mặc trên người
Tương lai may rủi ông thời đoán
ngay.
Một hôm tắm mát ban ngày
Ông mang quần áo mới may ra dùng
Ông sai một kẻ làm công
Lấy quần lấy áo của ông trong nhà
Khi người làm lấy đồ ra
Thấy vài chỗ rách. “Đúng là chuột
thôi
Chuột kia cắn rách áo rồi!”
Người làm trình báo tức thời cùng
ông
Ông nhìn vải nghĩ trong lòng:
“Đây là điềm báo vô cùng xấu xa
Chuyện không lành sẽ xảy ra
Chắc là tan cửa nát nhà như chơi
Áo quần phải bỏ đi thôi
Trong nhà chất chứa, cuộc đời
nguy nan,
Nếu cho con cái người làm
Dễ gì có thể an toàn được ngay
Vì còn luẩn quẩn nhà này,
Cho người lạ chốn quanh đây cũng
phiền,
Nên đem ra nghĩa trang liền
Là nơi xác chết khắp miền tanh
hôi
Chỉ chờ thú dữ ăn thôi
Tai ương vải vóc kia thời dứt mau
Nhưng mà thực hiện dễ đâu
Sai người giúp việc họ nào có
nghe
Sẽ tham giữ lại đồ kia
Thế là tai ách vẫn kề trong đây
Chỉ nên trao nhiệm vụ này
Cho con trai trưởng nó hay nghe
lời.”
Ông cho gọi con tới nơi
Và rồi thuật chuyện đầu đuôi tỏ
tường
Sai con mang vải tai ương
Đem ra vứt tại nghĩa trang ngoại
thành,
“Vải xui hãy tránh cho nhanh
Đừng sờ tay tới, thân mình nguy
tai
Hãy dùng một cây gậy dài
Mà mang quần áo ra ngoài nghĩa
trang
Xong rồi tắm rửa đàng hoàng
Trước khi trở lại, kẻo mang họa
về.”
Thầy tu dặn cậu con kia
Cậu theo lệnh đó tức thì đi ngay.
*
Thầy tu khổ hạnh bữa nay
Đi ngang cửa nghĩa trang này dừng
chân
Thấy người vứt bộ áo quần