1-lytuongbotat

...... ...

Lyù Töôûng Boà taùt

Moät tia saùng trong boùng toái cuûa thôøi ñaïi chuùng ta

Lama Anagarika Govinda

Toå dòch thuaät Truùc Laâm chuyeån ngöõ

Baøi naøy laø chöông IV trích töø quyeån Living Buddhism for the West do Maurice Walshe dòch töø tieáng Ñöùc (Buddhismus fur das Abendland), NXB Shambala, Myõ, 1991, trang 72-93. Nhöõng chuù thích cuûa taùc giaû seõ ñöôïc ghi laø cuûa taùc giaû. Nhöõng chuù thích coøn laïi laø cuûa Toå dòch thuaät Truùc Laâm

Lôøi giôùi thieäu: Taùc giaû Lama Anagarika Govinda

Lama Anagarika Govinda laø tu só Phaät giaùo, hoïc giaû, giaùo sö Phaät hoïc, vaø hoïa só ngöôøi Ñöùc. Theá danh cuûa oâng laø Ernst Hoffman. OÂng sinh naêm 1898 ôû Waldheim (Ñöùc) vaø maát 1985 ôû California (Myõ). OÂng tu theo ñaïo Phaïⴠluùc 18 tuoåi. Naêm 30 tuoåi oâng sang Tích Lan vaø Mieán Ñieän hoïc ñaïo roài sau ñoù thöïc haønh Maät giaùo Taây taïng. OÂng soáng ôû Darjeeling, döôùi chaân daõy nuùi Hy Maõ Laïp Sôn䠴rong nhieàu naêm, daïy ôû Ñaïi hoïc Patna vaø Shantiniketan, vuøng Taây Bengal, AÁn Ñoä (Ñaïi hoïc do vaên haøo AÁn Ñoä Rabindranath Tagore thaønh laäp), daïy Phaïⴠhoïc taïi nhieàu ñaïi hoïc ôû chaâu AÂu, AÙ, Phi, vaø Myû, vaø thaønh laäp ñaïo traøng Arya Maitreya Mandala taïi AÁn Ñoä, Ñöùc vaø Myõ. OÂng sang Myõ haønh ñaïo töø naêm 1967. OÂng ñöôïc xem nhö moät trong nhöõng ngöôøi coù coâng lôùn ñöa Phaät giaùo vaøo phöông Taây vaø laø nhòp caàu hieän ñaïi noái lieàn vaên hoùa Ñoâng Taây.

OÂng ñeå laïi nhieàu taùc phaåm Phaät hoïc coù giaù trò vaø ñöïôc dòch ra nhieàu thöù tieáng. Taùc phaåm chính cuûa oâng laø Neàn taûng Maät giaùo Taây Taïng (Foundations of Tibetan Mysticism, NXB Samuel Weiser, Myõ, 1969), Thaùi ñoä taâm lyù trong trieât hoïc Phaät giaùo nguyeân thuyû (The Psychological Attitude of Early Buddhist Pholosophy, NXB Rider,頁nh, 1969), Con ñöôøng maây traéng (The Way of the White Clouds, NXB Shambala, Myõ, 1988, ñöôïc Tieán só Nguyeãn Töôøng Baùch dòch töø tieáng Ñöùc sang tieáng Vieät, NXB Treû, TP Hoà Chí Minh, 1999), Caáu truùc noäi taïi cuûa Kinh Dòch (The Inner Structure of The I Ching, NXB Weatherhill, Myõ, 1981), Bieåu töôïng taâm lyù vaø vuõ truï cuûa caùc baûo thaùp Phaät gí馣225;o (Psycho-cosmic Symbolism of the Buddhist Stupa, NXB Dharma, Myõ, 1976), Thieàn ñònh saùng taïo vaø taâm thöùc ña dieän (Creative Meditation and Multi-Dimensional Consciousness, NXB Quest, Myõ, 1979), Suy töôûng Phaät giaùo (Buddhist Reflections, NXB Samuel Weiser, Myõ, 1991), Ñaïo Phaät ñi vaøo cuoï⣍ soáng phöông Taây (Living Buddhism for the West, NXB Shambala, Myõ, 1990).

Lyù töôûng khaùc vôùi chuû nghóa giaùo ñieàu ôû choã noù khoâng kheùp kín. Lyù töôûng thuùc ñaåy vaø khuyeán khích söï töï do quyeát ñònh cuûa caù nhaân, vaø do ñoù, khaùc vôùi chuû nghóa giaùo ñieàu, noù khoâng caàn söï bieän hoä cuûa tö lieäu lòch söû hay lyù luaän. Lyù töôûng coù söùc thuyeát phuïc tröïc tieáp vì noù luoân taïo nieàm caûm höùng môùi meõ cho con ngöôøi vaø giuùp con ngöôøi ñònh höôùng moät cac騠saùng taïo cho töông lai. Nhôø chính ñieàu naøy maø lyù töôûng coù giaù trò ngay trong hieän taïi vaø cho chính cuoäc soáng hieän taïi.

Lyù töôûng Boà taùt cuõng theá. Noù ñaõ coù aûnh höôûng lôùn treân ñôøi soáng, tö töôûng vaø haønh ñoäng cuûa ngöôøi Phaät töû trong suoát hôn hai ngaøn naêm nay, maø khoâng caàn söï bieän minh cuûa trieát hoïc kinh vieän, chuû thuyeát giaùo ñieàu hay caùc döõ kieän lòch söû toân giaùo. Lyù do chính laø vì noù laø söï theå hieän thöôøng tröïc cuûa moät noäi taâm coù söùc maïnh chuyeãn hoùa vaø keâu goïi con ngöôøi thöïc hieän muïc tieâu cao caû maø Ñöùc Phaät ñaõ soi saùng cho chuùng ta baèng chính taám göông cuoäc ñôøi Ngaøi.

Ñaây khoâng phaûi laø con ñöôøng giaûn dò vaø deã daøng. Baát cöù ai baét ñaàu ñi treân con ñöôøng naøy seõ caûm thaáy traùch nhieäm ngaøy caøng lôùn vaø töï thaân ngöôøi ñoù seõ daàn daàn vöôït ra khoûi caùi theá giôùi an toaøn, nhoû beù, vaø deã nhaän bieát cuûa nhöõng tình cam렶ui buoàn caù nhaân ñeå coáng hieán taát caû naêng löïc cuûa mình cho hoaït ñoängì lôïi ích taát caû chuùng sanh. Ñaây khoâng phaûi laø choã truù yeân tónh cho nhöõng ai muoán thoaùt ly cuoäc ñôøi. ÔÛ ñaây, vaán ñeà maáu choát laø laøm sao chuû ñoäng "ñi qua" cuoäc ñôøi naày. Noùi khaùc ñi, con ñöôøng naøy khoâng ñöa chuùng ta"ra khoûi cuoäc ñôøi" maø "ñi xuyeân vaø vöôït qua beân kia cuoäc ñôøi." Nhöõng ai ñi treân con ñöôøng naøy ñeàu caûm thaáy noäi taâm traøn ñaày haïnh phuùc khi hoï baét ñaàu caûm nhaän laø hoï ñaõ hoøa nhaäp laøm moät vôùi taát caû muoân loaøi. Vaø nhö the,ፊ ngaøy hoâm nay vaø maõi veà sau, lyù töôûng Boà Taùt luoân keâu goïi nhöõng tình caûm saâu kín nhaát töø trong traùi tim cuûa moãi ngöôøi chuùng ta. Noù thaép leân trong loøng chuùng ta ngoïn löûa hieán daâng vì moät muïc ñích cao caû vaø vó ñaïi, chuùng ta saün saøng laøm baát cöù hy sinh naøo maø vaãn khoâng caûm thaáy ñoù "laø" moät söï hy sinh.

Ngaøy xöa khi ñöùc Phaät coøn蠳oáng beân caïnh caùc ñeä töû cuûa Ngaøi묠cuoäc ñôøi Ngaøi laø söï theå hieän soáng ñoäng cuûa lyù töôûng Boà Taùt. Neân luùc ñoù khoâng coù nhu caàu ñaët ra nhöõng lyù thuyeát hay trieån khai nhöõng yù kieán vaø quan nieäm veà baûn chaát cuûa Boà Taùt Ñaïo. Nhöng sau khi Theá Toân nhaäp dieät, laàn ñaàu tieân trong ñôøi, caùc ñeä töû cuûa Ngaøi môùi caûm nhaän ñöôïc toaøn boä söï vó ñaïi cuûa Ngaøi, gioáng nhö chuùng ta chæ coù theõ thaáy ñöôïc toaøn boä beà cao vaø chieàu roäng cuûa moät ngoïn nuùi khi chuùng ta ñöùng nhìn noù töø moät khoaûng caùch khoâng gian naøo ñoù. Cuõng töông töï nhö theáᬠtöø moät khoaõng caù裨 thôøi gian naøo ñoù nhìn veà Ñöùc Phaät鬠hình aûnh ñöùc Phaät ñaõ ngaøy caøng hieän roõ hôn trong traùi tim cuûa nhöõng ngöôøi con Phaät. Hình aûnh aáy moãi luùc moät hoaøn chænh hôn, ñeå roài cuoái cuøng Ñöùc Phaät ñaõ ñöôïc caûm nhaän hoaøn toaøn nhö thaät raèng: Ngaøi laø chính la 讧öôøi maø qua taám göông cuûa cuoäc ñôøi ngaøi ñaõ chæ ra con ñöôøng maø moãi Phaät töû chaân chaùnh phaûi ñi—ñoù laø con ñöôøng lyù töôûng Boà Taùt nhaàm phuïc vuï taát caû chuùng sanh, con ñöôøng daãn chuùng ta ñeán moät muïc ñích cao thöôïng--muïc ñích cuûa söï giaùc ngoä toaøn thieän maø thöïc chaát laø moät söï tænh thöùc vó ñaïi.

Cho neân, maëc duø saùch vôû vieát veà Boà Taùt ñaïo ra ñôøi töông ñoái muoän, lyù töôûng Boà蠔aùt khoâng phaûi laø "phaùt minh" cuûa nhöõng theá kyõ sau khi Phaät nhaäp Nieát Baøn (parinirvana). Traùi laïi, noù laø moät trong nhöõng tö töôûng then choát cuûa Phaät giaùo Nguyeân thuûy. Ñieàu naøy ñöôïc theå hieän roõ raøng qua caùc Chuyeän Tieàn Thaân Ñöùc Phaät (Jaøtakas) thuoäc truyeàn thoáng xöa nhaát cuûa Phaät giaùo vaø nhöõng chuyeän naøy roû raøng ñaõ coù aûnh höôûng raát lôùn treân toaøn theå vaên hoùa Phaät giaùo qua haøng maáy ngaøn naêm treân toaøn Chaâu AÙ, trong vaên chöông, hoäi hoïa vaø ñieâu khaéc ôû caùc vuøng Nam, Trung vaø Ñoâng AÙ. Ñeå chöùng minh ñieàu naøy, chuùng ta chæ caàn neâu leân vaøi thí duï nhö caùc bích hoïa vaø töôïng ñieâu khaéc ôû hang ñoäng Ajanta vaø nhöõng chaïm troã kyø dieäu cuûa thaùnh tích Borobudur.

===

Ajanta laø moät laøng ôû tænh Maharashtra, mieàn trung AÁn Ñoä, noãi tieáng vôùi 29 hang ñoäng trong moät khe suoái saâu. Ñaây laø蠭oät tu vieän vaø ñeàn thôø Phaät giaùo ñuôïxaây vaøo theá kyû thöù II sau coâng nguyeân vôùi nhöõng bích hoïa, töôø讧 vaø tuôïng ñieâu khaéc ñeïp noãi tieáng theá giôùi. Borobudur laø di tích Phaät giaùo ôû Java (Nam Döông), xaây khoaûng theá kyû thöù VII sau coâng nguyeân. Treân moät ngoïn ñoài thaáp gaàn Jogjakarta, Borobudur coù hôn 3 km töôøng ñaù bao quanh theo hình baäc thang, ñöôïc chaïm troå tuyeät ñeïp theo caùc chuyeän trong kinh ñieån Phaät giaùo, nhaát laø Kinh Hoa Nghieâm. Treân ñænh laø moät baûo thaùp lôùn vôùi caùc thaùp nhoû bao quanh, moãi thaùp chöùa moät töôïﮧ Phaät beân trong. Töø treân nhìn xuoáng, Borobudur gioáng nhö moät Mandala vó ñaïi. Ajanta vaø Borobudur ñöôïc cô quan Lieân Hieäp Quoác UNESCO xeáp haïng laø Di saûn vaên hoùa theá giôùi.

Laø Phaät töû, chuùng ta khoâng nhaát thieát phaûi tin vaøo nhöõng chuyeän taùi sinh naøy, maëc duø trong caùc baøi蠴huyeát giaûng, Ñöùc Phaät coù ñeà caäp ñeán tieàn kieáp cuûa Ngaøi. Vôùi tinh thaàn naøy, chuùng ta khoâng xem Phaät giaùo laø moät giaùo ñieàu. Nhöng qua nhöõng Chuyeän tieàn thaân naøy, chuùng ta thaáy roû raøng vaø soáng ñoäng caùi lyù töôûng neàn taûng cuûa Ñaïo Phaät: Ñoù laø tinh thaàn voâ ngaõ, saún saøng hy sinh baûn thaân mình vì loøng töø bi, vaø deïp boû quyeàn lôïi rieâng cuûa mình vì lôïi ích cuûa ngöôøi khaùc. Ñaây laø con ñöôøng maø Ñöùc Phaät, qua taám göông sinh ñoäng cuûa ñôøi Ngaøi, ñaõ vaïch ra, vaø qua nhöõng baøi giaûng veà giaùo lyù vaø phöông phaùp thieàn ñònh, ñaõ truyeàn ñaït cho caùc ñeä töû cuûa Ngaøi.

Roài treân maûnh ñaát AÁn, trong nhöõng theá kyû ñaàu sau thôøi ñöùc Phaät, nhöõng tính khí khaùc nhau va 讨öõng taâ⭠lyù quaù höôùng noäi hoaëc quaù höôùng ngoaïi trong haøng ñeä töû Phaät ñaõ laøm naåy sinh頮höõng khaùc bieät trong söï ñaùnh giaù vaø dieãn giaûi moät soá lôøi giaõng daïy cuûa Ñöùc Phaät. Töø ñoù, nhöõng con ñöôøng theå hieän Ñaïo Phaät khaùc nhau ñaõ ra ñôøi vaø daãn tôùi söï tranh luaän giöõa lyù töôûng A La Haùn (Arahat) vaø lyù töôûng Boà taùt. Söï phaùt trieån cuûa cuoäc tranh luaän naøy veà sau ñaõ daãn ñeán nieàm tin cho raèng Heä phaùi Phaät giaùo nguyeân thuûy, ñaõ töøng bò bieät⠬aäp taïi Tích Lan trong nhieàu theá ky,堸em muïc tieâu cao nhaát cuûa quaù trình tu taäp laø thöïc hieän (vaø cuøng vôùi Heä phaùi naày laø toaøn boä truyeàn thoáng kinh taïng Pali) lyù töôûng A La Haùn, gioáng nhö möôøi taùm tröôøng phaùi "Tieåu thöøa" maø thöïc chaát ñaõ bieán maát töø laâu trong lòch söû Phaät giaùo. Tuy nhieân chính trong heä kinh taïng Paøli, chuùng ta ñaõ tìm thaáy moät trong nhöõng lôøi phaùt nguyeän xöa nhaát cuûa Boà taùt nhö sau:

Qua vieäc thaønh töïu taát caû haïnh Ba la maät: trì giôùi, xuaát gia (töø boû caùc duïc, kieát söû…), trí tueä vaø caùc haïnh coøn laïi (nhö boá thí, tinh taán, nhaãn nhuïc, chaân thaät, quyeát taâm, taâm töø vaø taâm xaû), qua vieäc thöïc haønh roát raùo nhaát caùc haïnh Ba la maät naøy, xin cho con ñaït ñeán quaû vò Phaät toái thöôïng.

==

Baûn Pali: Sila-nekkhamma-pannadim, puretva sabba-paramim, parami-sikkham patva,Buddho hessam anuttaro. Truoûng laõo Anagarika Dharmapala, nguoøi saùng laäp Hoäi Ñaïi Boâ Ñeà (Maha Bodhi Society) ôû Tích Lan naêm 1891, ñaõ cho chö taõng cuûa Hoäi tuïng nieäm lôøi phaùt nguyeän naøy trong caùc thôøi coâng phu (puja) moãi ngaøy (taùc giaû chuù thích).

Muïc ñích chính cuûa Hoäi Ñaïi Boà Ñeà laø khoâi phuïc laïi thaùch tích Bodh Gaya vaø Ñaïo Phaät ôû AÁn Ñoä.

Lôøi phaùt nguyeän cuûa vò Boà taùt treân ñaây cho thaáy chuùng ta khoâng theå hieåu moät caùch ñôn giaûn laø Phaät giaùo Nguyeân thuûy laø moät boä phaänuûa Phaät giaùo Tieåu thöøa: Vì raèng khi coù söï phaân bieät veà yù thöùc heä giöõa Phaät giaùo Tieåu thöøa vaø Ñaïi thöøa, Phaät giaùo Nguyeân Thuûy ñaõ bieán maát töø laâu treân ñaïi luïc AÁn, ngoaïi tröø moät nhoùm nhoû bieät laäp gaàn Amaraøvatì ôû phía Nam. Cuõng trong noäi dung naày, chuùng ta neân ghi nhaän theâm moät söï kieän laø "taát caû"렣aùc heä phaùi Phaät giaùo ñeàu coâng nhaän giaù trò thaät söï cuaû heä thoáng kinh taïng Pali. Dó nhieân Phaät giaùo Nguyeân thuûy laø moät trong nhöõng heä phaùi xöa nhaát vaø nhôø söï kieän noù bò bieät⠬aäp taïi Tích Lan trong moät thôøi gian daøi, noù ñaõ baûo löu ñöôïc toaøn boä heä thoáng kinh saùch hôn baát kyø tröôøng phaùi naøo. Tuy nhieân chuùng ta seõ sai laàm neáu cho raèng chæ nhöõng kinh saùch thuoäc heä Pali môùi laø "lôøi noùi thaät söï cuûa Ñöùc Phaät’vaø raèng Ñöùc Phaät laø ngöôøi noùi tieáng Pali. Söï thaät laø, Ñöùc Phaät noùi tieáng Ma-kieät-ñaø (Maøgadhì), moät ngoân ngöõ thuoäc mieàn baéc AÁn Ñoä, ngoân ngöõ aáy veà sau ñöôïc dòch sang tieáng Phaïn vaø Pali, luùc ñaàu döôùi daïng truyeàn khaåu, vaø sau ñoù, qua nhieàu laàn ñöôïc xeùt duyeät taïi caùc kyø keát taäp kinh ñieån, ñöôïc vieát laïi thaønh vaên (khoaûng 90 naêm tröôùc coâng nguyeân).

Nhö vaäy vieäc söu taàm kinh ñieån ñaõ ñöôïc nhieàu heä phaùi Phaät giaùo khaùc nhau thöïc hieän cuøng luùc vaø tieáp tuïc toàn taïi song song nhau. Phaàn lôùn caùc boä kinh ñöôïc söu taäp hieän nay chæ coøn laïi nhöõng maûng leû teû, ña phaàn ñöôïc dòch ra Taïﮧ ngöõ hoaëc Haùn ngöõ. Ngay caû nhöõng ngöôøi uûng hoä Phaät giaùo Ñaïi thöøa nhieät thaønh nhaát cuõng chöa bao giôø nghi ngôø tính xaùc thöïc cuûa kinh taïng Paøli vaø söï thaønh taâm cuûa nhöõng ngöôøi theo heä naøy. Nhöng nhöõng ngöôøi theo Phaät giaùo Ñaïi thöøa vaø caùc hoïc phaùi khaùc baùt boû yù kieán cho laø chæ coù kinh taïng Paøli môùi laø nguoàn taøi lieäu xaùc thöïc duy nhaát cuûa Phaät aâm. Ñieàu naøy cho thaáy roõ raèng, caùc ñeä töû nghieâm tuùc khaùc cuûa ñöùc Theá Toân thôøi aáy cuõng ñaõ ghi cheùp vaø baûo löu caùc maët khaùc nhau cuûa lôøi Phaät daïy. Ñieàu naøy ñaõ ñöôïc chính truyeàn thoáng Phaät giaùo Nguyeân thuûy coâng nhaän, theå hieän ôû vieäc hoï ghi nhaän söï hieän dieän cuûa tröôûng laõo Phuù Laâu Na (sthavira Purana) cuøng 500 vò Tyø kheo taïi Kyø keát taäp kinh ñieån laàn thöù nhaát sau khi caùc Thöôïng toïa ñaõ bieân taäp vaø ñuùc keát lôøi giaûng cuûa Ñöùc Phaät thaønh kinh saùch. Taïi Ñaïi hoäi, sau khi ñöôïc nghe qua keát quaû vieäc keát taäp caùc kinh ñieån vaø ñöôïc Ñaïi hoäi keâu goïi söï ñoàng yù, Tröôûng Laõo Phuù Laâu Na khen laø vieäc keát taäp kinh ñieån ñaõ ñöôïc tieán haønh raát toát nhöng ngaøi cho bieát laø ngaøi vaãn thích "ghi nhôù laïi nhöõng lôøi daïy maø baûn thaân ngaøi ñöôïc nghe töø chính kim khaåu cuûa ñöùc Theá Toân" hôn. Phaùt bieåu xong, Ngaøi cuøng vôùi caùc vò Tyø kheo rôøi Ñaïi hoäi.

Tinh thaàn töï do trong vieäc ghi nhaän vaø baûo toàn lôøi giaûng daïy cuûa Ñöù飠Phaät cuõng ñaõ ñöôïc Toå Hueä Naêng (Toå thöù saùu cuûa doøng Thieàn Trung Quoác) xaùc nhaän khi ngaøi tuyeân boá: "Nhöõng kinh saùch Ñaïi thöøa, Tieåu thöøa vaø möôøi hai boä kinh ñaõ ñöôïc keát taäp ñeå thích hôïp vôùi tính khí vaø nhu caàu khaùc nhau cuûa nhieàu ngöôøi."

Vì theá nhöõng ngöôøi coù khuynh höôùng suy luaän tröøu tröôïng vaø trieát hoïc ñaõ ñi vaøo vieäc nghieân cöùu Luaän taïng (Abhidharma). Nhöõng vò khaùc, vôùi ñaàu oùc ít trieát lyù hôn, thích nhöõng vaán ñeà ñaïo ñöùc ñöôïc neâu trong caùc Kinh (Sutras), trong khi nhöõng ai quan taâm ñeán neáp soáng tu vieän thì quay veà vôùi Luaät taïng (Vinaya). Nhöng nhöõng ai rung caûm saâu saéc vôùi con ngöôøi cuûa Ñöùc Phaät thì taäp trung quaùn töôûng cuoäñôøi vaø coâng phu tu taäp ñeán choã toaøn thieän xuaát chuùng cuûa Ñöùc Theá Toân vaø xem nhöõng Chuyeän tieàn thaân la 讨öõng taùc phaån theå hieän hoaøn haûo nhaát lyù töôûng cuûa hoï.

Treân quan ñieåm lòch söû toân giaùo, chuùng ta caàn löu yù raèng caùi maø caùc heä phaùi Phaät giaùo goïi laø ‘Taïng thöù ba’ (Abhidharma Pitaka hay Luaän taïng), cuøng vôùi nhöõng baøi kinh khaùc thaät ra chæ laø baûn toùm taét giaùo lyù Phaät moät caùch heä thoáng ñöôïc thöïc hieän sau khi Phaät nhaäp dieät (parinirvana). Caùc phaùp thieàn trong Luaän taïng ñöôïc bieân soaïn moät caùch heä thoáng keøm theo caùc ñònh nghóa vaø phaân loaïi caùc traïng thaùi taâm lyù laø coâng trình trieát hoïc kinh vieän maø veà maët lyù luaän vaø nhaát quaùn ñeàu döïa treân cô sôû cuûa nhöõng lôøi Phaät daïy.

Cuõng gioáng nhö theá, chính baûn thaân Ñöùc Phaät khoâng cheá ñaët ra Lyù töôûng Boà taùt. Lyù töôûng Boà Taùt ñaõ ñöôïc nhöõng vò choïn ñi theo con ñöôøng cuûa Ñöùc Theá toân xieån döông, chuû yeáu khoâng phaûi vì nhöõng lôøi thuyeát giaûng maø vì chính cuoäc ñôøi maåu möïc cuûa Ñöùc Phaät—moät cuoäc ñôøi theå hieän ñuùng chaùnh Phaùp. Kieân trì vôùi lyù töôûng naøy, caùc vò tu haïnh Boà taùt laáy neáp sinh hoaït thöôøng ngaøy, quaù trình tu taäp phaùt trieån taâm linh, vaø nhöõng hoaït ñoäng hy sinh vì lôïi ích chuùng sanh cuûa Ñöùc Theá Toân laøm lyù töôûng vaø蠮goâi sao daån ñöôøng cho cuoäc ñôøi vaø vieäc tu taäp cuûa hoï. Coøn gì thuyeát phuïc ngöôøi ñeä töû Phaät huøng hoàn hôn, giöõa nhöõng cuoäc tranh luaän cuûa caùc quan ñieåm vaø dö luaän traùi ngöôïc nhau, laø chính cuoäc ñôøi maåu möïc cuûa Ñöùc Phaät? Ngay caû nhöõng luùc thôøi theá thay ñoåi, ngöôøi ñôøi coù theå dieãn dòch lôøi daïy cuûa Ñöùc Phaät theo nhöõng caùch khaùc nhau, nhöng taám göông cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Phaät vaãn laø thöù ngoân ngöõ vöôït thôøi gian maø ngaøy naøo con ngöôøi coøn soáng treân traùi ñaát naøy, ôû baát cöù thôøi ñaïi naøo, cuõng coù theå hieåu ñöôïc. Ñieàu naøy giaûi thích söï thaønh coâng ñaùng ngaïc nhieân cuûa taùc phaåm A鮨 Saùng AÙ Chaâu ټ/i> (The Light of Asia) cuûa Ngaøi Edwin Arnold (1879)--taùc phaån ñaõ thuyeát phuïc nhieàu ngöôøi höôùng veà ñaïo Phaät hôn laø nhöõng baøi dòch caùc baûn kinh goác thaät chính xaùc veà ngöõ hoïc hay nhöõng baøi luaän vaên veà trieát hoïc toân giaùo, maëc duø nhöõng taùc phaåm naøy raát coù giaù trò vaø caàn thieát.

==

Baûn Pali: Sila-nekkhamma-pannadim, puretva sabba-paramim, parami-sikkham patva,Buddho hessam anuttaro. Truoûng laõo Anagarika Dharmapala, nguoøi saùng laäp Hoäi Ñaïi Boâ Ñeà (Maha Bodhi Society) ôû Tích Lan naêm 1891, ñaõ cho chö taõng cuûa Hoäi tuïng nieäm lôøi phaùt nguyeän naøy trong caùc thôøi coâng phu (puja) moãi ngaøy (taùc giaû chuù thích).

Muïc ñích chính cuûa Hoäi Ñaïi Boà Ñeà laø khoâi phuïc laïi thaùch tích Bodh Gaya vaø Ñaïo Phaät ôû AÁn Ñoä.

Söï kieän naày cho chuùng ta thaáy roû laø ñoái vôùi nhaân loaïi, nhaân caùch cuûa Ñöùc Phaät vaø nhöõng bieåu töôïng saâu saéc, mang tính lòch söû hoaëc thaàn thoaïi, veà cuoäc ñôøi Ngaøi maø noäi dung chính laø söï tu taäp vaø phaùt trieån taâm linh coù moät giaù trò voâ cuøng to lôùn, to lôùn hôn caû moïi heä thoáng trieát hoïc döïa treân lôøi Ngaøi daïy hay phöông phaùp phaân loaïi tröøu töôïng cuûa vaên hoïc A tyø ñaøm (Abhidhamma). Vì coù söï dieãn ñaït naøo teá nhò vaø saâu saéc hôn veà tinh thaàn vò tha, giaùo lyù Voâ ngaõ, Töù ñeá, Baùt thaùnh ñaïo, Duyeân Khôûi, vaø con ñöôøng giaûi thoaùt vaø giaùc ngoä toaøn thieän hôn cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Phaät, moät cuoäc ñôøi bao goàm caû taàm cao vaø chieàu saâu cuûa vuõ truï? Phaûi chaêng toaøn boä cuoäc ñôøi vaø hoaït ñoäng cuûa Ngaøi laø söï theå hieän soáng ñoäng caùi coát loõi cuûa ñaïi nguyeän Boà taùt: ‘Xin cho con thaønh töïu giaùc ngoä voâ thöôïng 頶ì lôïi ích cuûa taát caû chuùng sanh’?

Nhö moät hoïa só choïn caùc baäc thaày lôùn trong ngaønh hoäi hoïa laøm maåu möïc ñeå noi theo maëc duø ngöôøi naøy chöa bieát khi naøo mình seõ thaønh ñaït nhö caùc baäc thaày mình, nhöõng ai tìm caàu söï phaùt trieån taâm linh ñeàu phaûi höôùng ñeán moät moâ hình lyù töôûng cao nhaát döïa treân söï hieåu bieát cuûa hoï, vaø ñieàu naøy seõ giuùp hoï noã löïc vaø phaán ñaáu hôn ñeå thöïc hieän lyù töôûng cuûa hoï. Khoâng ai bieát tröôùc ñöôïc khaû naêng saùng taïo cuûa moãi con ngöôøi. Nhöng chaéc chaén söï tinh taán maõnh lieät vaø söùc maïnh cuûa loøng taän tuïy vì lyù töôûng seõ quyeát ñònh naêng löïc saùng taïo naày ñeå roài nhöõng ai muoán tìm caàu muïc tieâu toái thöôïng nhaát vôùi toaøn boä naêng löïc taâm linh cuûa mình seõ tìm thaáy ôû chính baûn thaân hoï ﳦ#7913;c maïnh vó ñaïi nhaát vaø cuøng vôùi vieäc naøy, nhöõng maët giôùi haïn cuûa hoï seû daàn tan ñi trong khoaûng khoâng voâ taän.

Ñoái vôùi ngöôøi ñaõ choïn con ñöôøng naøy, vaán ñeà coù hay khoâng moät vò Phaät xuaát hieän trong kieáp (kalpa) naøy khoâng laø ñieàu quan troïng.

==

Kieáp ñöôïc dòch töø Phaïn ngöõ Kalpa, tieáng Anh laø Eon, coù nghóa laø moät khoaõng thoøi gian daøi khoâng theå nghó baøn ñöôïc cuûa theá giôùi töø luùc thaønh laäp ñeán luùc bò huõy dieät. MoïⴠKalpa coù 4 giai ñoaïn: huõy dieät, hoãn loaïn, taùi laäp, vaø tröôûng thaønh. Kalpa coù theå daøi hay ngaén. Trong vaên chöông Phaät hoïc, thoâng thöoøng moät Kalpa ngaén laø 16.8 tròeâu naêm. Kalpa daøi laø 1,347 trieäu naêm.

Ngöôøi aáy seõ vaø phaûi luoân haønh ñoäng vôùi taâm nieäm laø coâng phu tu taäp cuûa hoï seõ giuùp cho vò Phaät töông lai ra ñôøi. Coù moät ñieàu quan troïng hôn caû taát caû nhöõng suy ñoaùn veà vieäc coù bao nhieâu ñöùc Phaät xuaát hieän trong moät kieáp vaø ñaõ ñöôïc moïi tröôøng phaùi Phaät giaùo chaáp nhaän. Ñoù laø quan nieäm cho raèng caùc baäc giaùc ngoä xuaát hieän theo moät chu kyø aån taøng trong vuõ truï. Ñieàu naøy coù nghóa laø cho duø söï xuaát hieän cuûa baäc Chaùnh Ñaúng Giaùc (samyak-sambuddha) raát hieám khi xaûy ra, nhöng ‘chuûng töû’, tieàm löïc vaø xu höôùng daån ñeán söï hieån loä cuûa "taâm thöùc giaùc ngoä" (bodhicitta hay boà ñeà taâm) laø tieàm taøng khaép trong vuõ truï vaø, do ñoù, tieàm taøng trong töøng chuùng sanh vaø chæ chôø dòp ñeå ñöôïc ñaùnh thöùc maø thoâi.

Khi nguyeân taéc caên baûn naøy ñaõ ñöôïc coâng nhaän, vaán ñeà bieåu soá khoâng coøn quan troïng nöõa. Chaúng haïn, caùc tröoøng phaùi Phaät giaùo thuoäc heä Baéc toâng (duø caùc tröôøng phaùi naày cho raèng caùc chö Phaät theå hieän nhöõng khuoân maåu lyù töoûng vaø ñöùc haïnh taâm linh khaùc nhau cuøng ra ñôøi trong moät kieáp) khoâng baùt boû söï toàn taïi cuûa voâ soá chö Phaät vaø Boà taùt khaùc, vaø hoï chæ nhaán maïnh khaû naêng böøng ngoä cuûa taát caû muoân loaøi ôû taát caû caùc möùc ñoä phaùt trieån taâm linh khaùc nhau. Vì trong moät caûnh giôùi maø蠴hôøi gian vaø khoâng gian khoâng coøn taùc duïng, taát caû nhöõng quan nieäm mang tính giaùo ñieàu hoaëc döïa treân caùc con soá ñeàu khoâng coøn yù nghóa nöõa. Noùi moät caùch tích cöïc hôn, ñieàu naøy coù nghóa laø: Theá giôùi taâm linh khoâng coù giôùi haïn naøo khaùc ngoaøi nhöõng giôùi haïn maø chính noù töï taïo ra.

Hieåu nhö theá thì trong truyeàn thoáng Ñaïi Thöøa, söï ra ñôøi cuûa voâ soá chö Phaät vaø Boà taùt chæ laø söï dieãn ñaït yù nieäm cho raèng söï chöùng ngoä coù theå thaønh töïu ôû baát cöù luùc naøo vaø taïi baát cöù nôi naøo, vaø noù khoâng tuøy thuoäc vaøo thieân töôïng, ñieàu kieän ñòa phöông hoaëc moät soá hoaøn caûnh ñaëc bieät naøo ñoù. Töø ñoù, chuùng ta suy ra raèng, trong Phaät giaùo, khoâng coù hieän töôïng pheùp maàu hieåu theo nghóa laø moät thaùch thöùc hay moät söï phaù vôû traät töï ñang coù trong cuoäc soáng. Caùi maø chuùng ta goïi laø "nhöõng pheùp maà赦quot; thaät ra chæ laø nhöõng bieåu hieän ñoät xuaát töø moät traïng thaùi taâm thöùc trong chuùng ta. Pheùp maà赠khoâng phaûi laø nhöõng bieá⮠coá ñaëc bieät cuûa theá giôùi töï nhieân maø laø nhöõng traïng thaùi taâm thöùc ñaëc bieät. Ñoù laø lyù do vì sao ñöùc Phaät goïi söï chuyeãn hoùa taâm laø "söï chuyeãn höôùng trong vuøng saâu thaåm nhaát cuûa taâm thöùc" chuùng ta – nghóa laø, söï chuyeãn höôùng töø moät thaùi ñoä chaáp ngaõ sang thaùi ñoä voâ ngaõ – vaø chæ coù söï chuyeãn höôùng naày môùi thaät söï xöùng ñaùng mang teân laø maàu nhieäm.

Söï maàu nhieäm naøy seõ ñeán khi chuùng ta baét ñaàu yù thöùc veà khaû naêng giaùc ngoä ôû chính mình vaø khi taâm thöùc giaùc ngoä baét ñaàu chæ ñaïo cuoäc ñôøi chuùng ta. Taâm Boà ñeà, moät khi loùe leân trong ta, seõ ñem laïi cho ñôøi ta moät yù nghóa môùi vaø moät ñònh höôùng khoâng gì lay chuyeån ñöôïc treân ñöôøng tieán ñeán muïc tieâu vó ñaïi. Söï thay ñoåi cô baûn trong thaùi ñoä tinh thaàn vaø tình caûm naày laø söï kieän quan troïng duy nhaát. So vôùi ñieàu naøy, moïi coá gaéng ñeå "thoáng keâ"⠳oá ngöôøi coù khaû naêng thaønh töuï quaû vò giaùc ngoä trong thôøi haïn naøo ñoù chó laø nhöõng hyù luaän, cuõng gioáng nhö moät soá ngöôøi hôøi hôït nhaân danh "khoa hoïc" pheâ phaùn lyù töôûng Boà Taùt ñaõ coá gaéng tìm caùch xaùc ñònh thôøi gian caàn thieát ñeå con ngöôøi coù theå thaønh töuï quaû vò giaùc ngoä.

Söï phi lyù cuûa coá gaéng treân ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán trong kinh Laêng giaø (Lankavatara Sutra)謍 trong moät ñoái thoaïi saâu saéc giöõa ñöùc Phaät vaø ngaøi Ñaïi Tueä (Mahamati).

==

Xin xem theâm T.D. Suzuki, Nghieân cöuù Kinh Laêng Gia蠨Ty 苨eo Thích Chôn Thieä⮠vaø Cö Só Traàn Tuaán Maãn dòch sang tieáng Vieät), Giaùo hoäi Phaät Giaùo Vieät Nam xuaát baûn, TP Hoà Chi Minh, 1992 뼯font>

Nhö phaàn lôùn nhöõng ngöôøi hoaøi nghi ñöông thôøi, ngaøi Ñaïi Tueä thaéc maéc khoâng bieát laøm theá naøo vaø khi naøo ngaøi seõ ñöôïc giaûi thoaùt vaø muoán bieát ngay baây giôø khaû naêng ñaït ñeán Nieát Baøn cuûa moät vò Boà Taùt. Ngaøi thænh caàu "Xin Theá Toân chæ daïy cho chuùng con, laøm theá naøo ñeå caùc vò Boà taùt chaéc chaén thaønh töïu quaû Nieát Baøn?" Phaät traû lôøi, "Naøy Ñaïi Tueä, caùi chaéc chaén naøy thì khoâng phaûi laø caùi chaéc chaén döïa treân con soá hay logic, caùi chaéc chaén naøy khoâng ñeán töø tö duy maø ñeán töø taâm thöùc. Caùi chaéc chaén [ñaït ñeán Nieát baøn] cuûa vò Boà Taùt ñeán töø söï hieån baøy cuûa trí tueä xuaát hieän khi caùc trieàn caùi tham ñoäc ñöôïc tröø khöû, khi caùc phieàn naõo chöôùng ngaïi ñöôïc queùt sang moät beân, khi taám loøng voâ ngaõ vò tha ñöôïc môû roäng moät caùch trong saùng vaø ñoùn nhaän trong kieân trì."

Caâu cuoái cuûa ñoaïn trích treân cho thaáy khaù roû raøng laø Boà Taùt Ñaïo khoâng khaùc chuùt naøo vôùi Baùt Chaùnh Ñaïo cuûa Ñöùc Phaät vaø do ñoù, khoâng coù choã cho nhöõng tö töôûng xaèng baäy nhö "vieäc keàm giöû tham duïc moät caùch yù thöùc" maø caùc ngöôøi choáng ñoái lyù töôûng Boà Taùt thöôøng vu khoáng. Nuoâi döôõng trí tueä saâu daøy qua vieäc thieàn ñònh, cheá ngöï vaø khaéc phuïc tham duïc qua vieäc giöû gìn giôùi luaät, khai saùng hieåu bieát qua vieäc hoïc taäp, ñaït ñeán traïng thaùi voâ ngaõ (nairatmya) qua taám loøng vò tha vaø taâm tænh giaùc – ñaây laø nhöõng choã döïa truï coát cuûa lyù töôûng Boà Taùt.

Tö töôûng cho raèng ta phaûi töï ñoä tröôùc roài môùi coù theå ñoä ngöôøi khaùc laø moät söï thaät chó ñuùng moät nöûa vaø ñaày nguy haïi. Cuoäc soáng luoân cho chuùng ta thaáy laø chuùng ta khoâng theå naøo töï giuùp mình neáu cuøng luùc chuùng ta khoâng giuùp ngöôi蠫haùc, vì khoâng phaûi söï thaønh coâng hay keát quaû thaáy ñöôïc beân ngoaøi maø chính caùi ñoäng löïc, thaùi ñoä noäi taâm, nhu caàu vaø tinh thaàn saún saøng giuùp ngöôøi môùi laø quan trong. Chæ vôùi taám loøng saún saøng giuùp ngöôøi thoâi cuõng ñuû ñeå phaù vôû böùc töôøng ngaên caùch chuùng ta vôùi ngöôøi khaùc vaø giaûi thoaùt chuùng ta khoûi söï coâ ñôn voán laø neùt noãi baät cuûa thôøi ñaïi chuùng ta vaø giuùp chuùng ta vöôït leân treân chính mình.

Ngöôøi naøo hieåu ñöôïc lyù töôûng Boà Taùt roài seõ bò thoâi thuùc bôûi tinh thaàn saún saøng giuùp ñôû vaø hoå trôï ngöôøi khaùc treân loä trình cuûa hoï vaø giaûng daïy ngöôøi khaùc veø⠂oà taùt ñaïo—vôùi trình ñoä hieåu bieát luùc ñoù cuûa mình. Nhieàu nhaø pheâ bình ñaïi dieän cho tö töôûng chính thoáng ñaõ phaûn ñoái ñieàu naày cho duø hoï ñaõ quen thuoäc vôùi kinh taïng Pali (Ñaïi Phaåm Kinh Mahavagga 1.23) vôùi caâu chuyeän veà söï böøng ngoä cuûa ngaøi Xaù Lôïi Phaát (Sariputta) qua lôøi chæ daïy giaûn dò moäc maïc cuûa ngaøi Maõ Thaéng(Assaji), ngöôøi vöaø môùi ñöôïc Ñöùc Phaät nhaän laøm ñeä töû. Vaø phaûi chaêng coù nhöõng tröôøng hôïp trong ñoù ngöôøi ñang hoïc ñaïo vaãn coù theå höôùng daån nhöõng ngöôøi môùi vaøo ñaïo coøn gaëp nhieàu khoù khaên toát hôn caû nhöõng ngöôøi nghó raèng mình bieát taát caû묠vaø vì vaäy, ñaõ maát ñi khaû naêng tieáp nhaän vaø lónh hoäi caùi môùi? Ngöôøi môùi baét ñaàu hoïc ñaïo thöôøng yù thöùc nhöõng giôùi haïn cuûa mình, vaø vì theá, trong khi truyeàn ñaït kieán thöùc, hoï töï haïn cheá ôû nhöõng gì hoï hieåu roõ hay nhöõng kinh nghieäm chöùng ngoä cuûa rieâng hoï. Ngöôøi aáy muoán chia seõ nieà⭠vui vaø haïnh phuùc ñaõ thaønh töïu vôùi nhöõng ngöôøi khaùc maø khoâng chuùt kieâu ngaïo hay töï ñaéc.

Chia seõ kieán thöùc vaø kinh nghieäm vôùi nieàm vui vaø yù thöùc hoaøn toaøn veà nhöõng hieåu bieát giôùi haïn cuûa mình khaùc haún vôùi söï soát saéng vaø noàng nhieät quaù ñoä cuûa nhöõng nguoøi coù tinh thaàn truyeàn ñaoï cho raèng tö töôûng môùi cuûa hoï seõ ñem laïi ‘lôïi laïc’ cho cuoäc ñôøiﮠNeân vieäc nhaéc nhôû moïi ngöôøi bình tónh vaø tieát cheá trong khi truyeàn giaùo laø raát caàn thieát. Chuùng ta khoâng neân bao giôø queân raèng chuùng ta chæ coù theå phuïc vuï con ngöôøi ngaøy caøng nhieàu hôn neáu trong töøng phuùt töøng giaây chuùng ta vaän coâng tu taäp, keát hôïp thaân khaåu y,頶aø bieán chuùng thaønh moät coâng cuï ngaøy caøng hoaøn thieän hôn giuùp chuùng ta mang laïi haïnh phuùc cho muoân loaøi vaø thaønh töïu quaû vò Phaät ‘ñeå cöùu ñoä taát caû chuùng sanh coøn chìm ñaém ñau khoå’. Ñeå thaønh töïu muïc ñích cao thöôïng naøy, chuùng ta neân xem vieäc haønh trì Ba la maät

==

Ba la maät (Paøramitaø). Söï lieät keâ theo taïng Paøli (Nguyeân thuûy) vaø taïng Ñaïi thöøa khaùc nhau. Trong taïng Paøli, caùc Ba la maät goàm: Boá thí, trì giôùi, xuaát gia, trí tueä, tinh taán, nhaãn nhuïc, söï thaät, quyeát traïch, loøng töø vaø xaû. Saùu Ba la maät ñaàu cuûa Ñaïi thöøa veà sau ñöôïc taêng daàn thaønh möôøi ñeå töông öng vôùi caùc böôùc maø con ñöôøng Boà taùt vaïch ra, ñoù laø: Boá thí, trì giôùi, nhaãn nhuïc, tinh taán, thieàn ñònh, trí tueä vaø 4 Ba la maät sau: thieän xaûo, cöông quyeát, löïc, kieán thöùc. (Taùc giaû chuù thích)

laø ñieàu tieân quyeát khoâng theå thieáu treân böôùc ñöôøng haønh Boà taùt haïnh. Nhöõng haïnh Ba la maät naøy khoâng chæ bao goàm vieäc traùnh laøm ñieàu aùc vaø baát thieän hoaëc gieo troàng vieäc toát vaø töø thieän, maø quan troïng hôn caû, laø nhöõng haønh ñoäng hy sinh ñaày töø taâm vaø bi maãn, ñöôïc sinh ra vaø toâi luyeän trong ngoïn löûa khoå ñau chung cuûa muoân loaøi, nôi ñoù söï ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc ñöôïc caûm nhaï⮠nhö 裨ính noãi khoå ñau cuûa rieâng mình.

Vò boà taùt khoâng aáp uû tham voïng luoân chæ daïy ngöôøi khaùc baèng nhöõng lôøi thuyeát giaõng. Quan troïng hôn caû, vò aáy ao öôùc ñöôïc daïy baèng chính taám göông cuûa cuoäc ñôøi mình. Vaø vì theá, treân ñöôøng tu taäp, vò aáy khoâng bao giôø queân ñöôïc söï an laïc cuûa nhöõng chuùng sanh quanh mình, coá gaéng thaønh thuïc taâm linh treân loä trình tieán gaàn ñeán cöùu caùnh, vaø taïo nguoàn caûm höùng ñeå keâu goïi ngöôøi khaùc cuøng tu taäp. Treân loä trình naøy khoâng coù söï hy sinh vì lôïi ích chuùng sanh naøo laø voâ ích, ngay caû neáu ngöôøi khaùc baùt boû hoaëc lôïi duïng söï hy sinh naøy. Baát cöù söï hy sinh naøo, duø ñoù laø vieäc xuaát gia hay söï töï nguyeän töø boû nhöõng laïc thuù theá gian, cuõng laø moät chieán thaéng vöôït qua baûn thaân mình, vaø do ñoù, laø moät haønh ñoäng giaûi thoaùt. Baát keå taùc ñoäng beân ngoaøi nhö theá naøo, söï hy sinh ñoù ñöa chuùng ta ñeán gaàn muïc tieâu giaûi thoaùt, vaø bieán söï hieåu bieát thuaàn lyù cuûa chuùng ta veà lyù töôûng voâ ngaõ (anatman)堼/i>thaønh moät loaïi tri thöùc soáng ñoäng vaø moät nieàm tin vöõng chaéc döïa treân kinh nghieäm tu chöùng noäi taïi. Khi chuùng ta caøng vöôït qua caùi ngaõ heïp hoøi taàm thöôøng cuûa mình vaø phaù toang böc頴öôøng nguïc tuø trong taâm do chính ta töï taïo, con ngöôøi cuûa chuùng ta seõ caøng trong saùng vaø nieàm tin theå hieän trong cuoäc soáng maãu möïc cuûa chuùng ta ngaøy seõ caøng vöõng maïnh. Chó baèng caùch naày, chuùng ta môùi giuùp ñöôïc ngöôøi khaùc—Ñieàu naøy hieäu quaû hôn caû nhöõng coâng taùc töø thieän, vaø hôn caû nhöõng lôøi noùi ñaïo ñöùc hay nhöõng baøi giaõng phaùp.

Vò naøo ñoù nghó raèng coù theå ñaït ñeán muïc ñích giaûi thoaùt nhanh hôn baèng caùch troán ñôøi vaø töï mình caét tuyeät moïi giao tieáp vôùi ñôøi, töï hoï ñaõ töôùc boû nhöõng dòp ñeå ñöôïc hy sinh, ñöôïc thöïc haønh söï ñìeàu ñoä vaø tieát cheá, ñöôïc taäp töø boû nhöõng cuûa caûi lôïi loäc maø hoï ñaõ caät löïc taïo ra, vaø taäp töø choái nhöõng gì hoï ham thích, hay taäp traùnh xa nhöõng caùm doã treân ñôøi. Töø boû cuoäc ñôøi theá tuïc hoaøn toaøn ñeå soáng cuoäc ñôøi xuaát gia laø quan ñieåm cuûa nhöõng ngöôøi gaëp nhieàu ñau khoå trong cuoäc soáng vaø chæ頱uan taâm ñeán noãi khoå rieâng cuûa hoï ñeán noãi hoï khoâng theå caûm nhaän ñöôïc noãi khoå ñau lôùn hôn cuûa nhöõng ngöôøi khaùc, vaø do ñoù, chæ bieát lo thoaùt khoå cho rieâng hoï maø thoâi. Tuy nhieân, vaãn coù nhöõng ngöôøi thaáy ñöôïc söï ñau khoå cuûa nhöõng chuùng sanh chung quanh hoï, caûm nhaän saâu saéc ñöôïc söï ñau khoå ñoù, vaø saún saøng chaáp nhaän taát caû ñau ñôùn vaø khoù khaên veà phaàn mình ñeå mang laïi nieàm an uûi cho nhöõng chuùng sanh ñang ñau khoã.

Nhöõng ngöôøi thuoäc nhoùm thöù nhaát laø nhöõng ngöôøi chæ thaáy noãi khoå cuûa rieâng hoï vaø chæ lo ñi tìm söï giaûi thoaùt cho rieâng hoï. Hoï bò keït vaø giam haõm trong baûn ngaõ vaø trôû thaønh cöùng nhaéc moät caùch ích kyû. Hoï caàn khaéc phuïc ñieàu naøy vì, nhö lôøi Phaät daïy, ñaây laø nguoàn goác cuûa taát caû söï ñau khoå. Neáu chuùng ta xuaát phaùt töø quan ñieåm haïn heïp naøy vaø haønh trì nhöõng phöông phaùp quaùn saùt thuaàn phaân tích (ñeå hieåu nhöõng ñau khoå cuûa rieâng mình) thì taàm nhìn trong taâm thöùc chuùng ta seõ bò thu heïp veà moät ñieåm duy nhaát, ñoù laø söï hieåu bieát thuaàn lyù vaø döïa treân baûn ngaõ. Cuoái cuøng, chính tö duy höõu ngaõ naày seõ laøm cho nhöõng gì ñang xaûy ra trong cuoäc soáng thaønh voâ nghóa vaø töø ñoù, trôû thaønh hö voâ. Chæ khi naøo söï quaùn saùt mang tính phaân tích naøy ñöôïc boå xung baèng caùi nhìn trí tueä xuyeân thaúng vaøo baûn chaát söï vaät nhaèm dung naïp vaø hoøa hôïp taát caû, khi ñoù chuùng ta môùi thaät söï tieán boä veà taâm linh^.

==

Ñaây cuõng chính laø söï hieåu bieát baèng tröïc giaùc tính duyeân khôûi vaø tuøy thuoäc laãn nhau cuûa caùc phaùp.

Vì vaäy, ngöôøi tu taäp thieàn ñònh phaûi taäp quaùn saùt moïi vieäc töø moät quan ñieåm chung maø khoâng ñöa vaøo caùi baûn ngaõ ñaõ bò taùch rôøi khoûi toaøn boä nhöõng söï kieän. Vaø chæ baèng caùch ñoù, ngöôøi ñoù môùi quaùn saùt ñöôïc tính tuøy thuoäc laãn nhau (duyeân khôûi) cuûa moïi hieän töôïng. Chæ khi thaønh töïu ñöôïc ñieàu naøy, caùi baûn ngaõ seõ töï ñoäng khoâng coøn cöùng nhaéc vaø trôû neân trong suoát, maø ngöôøi ñoù khoâng caàn laøm moät蠣oá gaéng ñaëc bieät naøo ñeå tieâu huûy noù. Ñieàu naày khaúng ñònh laïi moät söï thaät. Ñoù laø "thöïc taïi" huyeãn aûo cuûa caí ngaõ. Cuõng treân cuøng quan ñieåm, neáu coù ai ñoù cho laø khoâng coù söï toàn taïi töông ñoái cuûa baûn ngaõ, ngöôøi ñoù thaät ra ñang töï löøa doái mình. Vì ngaøy naøo maø taát caû haønh ñoäng cuûa chuùng ta ñeàu höôùng veà vieäc duy trì baûn thaân chuùng ta, vaø ngaøy naøo maø moãi tö töôûng cuûa chuùng ta ñeàu chæ ñeå chaêm lo quyeàn lôïi rieâng cuûa chuùng ta, thì moïi coá gaéng nhaèm ñaõ phaù söï toàn taïi cuûa caùi ngaõ laø hoaøn toaøn voâ ích. Coù nhöõng hoaøn caûnh maø trong ñoù chuùng ta neân chaân thaønh chaáp nhaän laø mình vaãn coøn caùi ngaõ, hay ñuùng hôn, laø vaãn coøn bò caùi ngaõ chi phoái, gioáng nhö nhöõng nhaø tö töôûng coøn bò keït trong nhöõng thaønh kieán hay nhöõng suy nghó hoang töôûng cuûa hoï, vaø chuùng ta chæ thaønh thaätong laø moät ngaøy naøo ñoù, chuùng ta seõ thoaùt ra khoûi nhöõng raøng buoäc naày.

Nhöng ñeå ñaït ñeán muïc tieâu naøy, tröôùc nhaát chuùng ta phaûi xaùc ñònh caùi nhìn cuûa mình, nghóa laø chuùng ta phaûi thaáy thaät roõ chuùng ta trong quan heä vôùi vaïn höõu. Caûnh quan nhö thaät ñoù seõ hieån baøy ra tröôùc maét khi taâm chuùng ta phuû truøm vaø vöôït leân treân vaïn höõu nhö Theá Toân ñaõ daïy qua caùc phaùp thoaïi vaø qua chính cuoäc ñôøi maãu möïc vaø ñaày söùc truyeàn caûm cuûa ngaøi. Ngaøy naøo maø chuùng ta coøn mang caùi nhìn haïn heïp vaø giôùi haïn cuûa cuoäc soáng haøng ngaøy, cuoäc soáng chuùng ta seõ khoâng coù yù nghóa gì heát⮠Nhöng ngöôøi maø coù ñöôïc caùi nhìn bao truøm vaø xuyeân suoát vaïn höõu seõ hieåu ñöôïc caùi vaïn höõu phaûn aùnh trong taâm caùc vò ñaõ chöùng ñaéc vaø seõ tìm thaáy yù nghóa trong cuoäc ñôøi naøy. Nhöng caùi bieát öu vieät thuø thaéng nhaát naày khoâng theå dieãn ñaït baèng ngoân ngöõ bình thöôøng cuûa con ngöôøi, ngoaïi tröø nhöõng danh hieäu nhö Chaùnh Ñaúng Giaùc (Samyaksambodhi) hay Nieát baøn maø ñöùc Phaät ñaõ ñònh nghóa raát roõ laø "khoâng tham, saân vaø si," töông phaûn vôùi lôøi giaûi thích trong Phaïm thö cuûa AÁn giaùo, trong ñoù khaùi nieäm toaøn giaùc hay Nieát baøn chæ laø moät thöïc theå sieâu hình vaø môø aûo.

Trong ñaïo Phaät, chuùng ta khoâng bao giôø ñaët caâu hoûi "Cuoäc ñôøi naøy töï noù coù yù nghóa hay khoâng?": Theo quan ñieåm Phaät phaùp, ñaây laø moät caâu hoûi voâ nghóa. Ñieàu quan troïng trong vieäc thöïc haønh chaùnh Phaùp laø moãi ngöôøi chuùng ta neân taïo cho cuoäc ñôøi mình moät yù nghóa rieâng bieät. Nhö qua baøn tay cuûa moät ngheä nhaân giaøu caûm höùng, khoái ñaát seùt voâ duïng coù theå trôû thaønh taùc phaåm ngheä thuaät voâ giaù, cuõng vaäy, chuùng ta coù theå laøm töông töï ñeå bieán khoái "ñaát seùt" cuûa cuoäc ñôøi mình thaønh moät caùi gì ñoù coù giaù trò, thay vì cöù than vaõn laø cuoäc ñôøi naày khoâng coù giaù trò gì heát. Cuoäc soáng vaø theá giôùi cuûa chuùng ta seõ mang ñuùng caùi "yù nghóa" maø chuùng ta gaùn cho chuùng vaø göûi gaém vaøo trong ñoù.

"Con ngöôøi cuõng baát töû nhö lyù töôûng cuûa hoï vaø con ngöôøi cuõng thaät nhö chính naêng löïông maø hoï duøng ñeå phuïc vuï lyù töôûng cuûa hoïﮦquot; Caâu noùi naày cuûa trieát gia ngöôøi Ñöùc Keyserling ñaõ vaïch ra ñuùng höôùng.

==

Herman Keyserling laø trieát gia Ñöùc (1880-1946), noåi tieáng vôùi taùc phaåm Nhaät kyù du lòch cuûa moät trieát gia (1911). OÂng nhaán maïnh nhu caàⵠphuïc höng ñôøi soáng taâm linh con ngöôøi vaø xem nheï giaù trò kinh vieän trong trieât hoïc phöông Taây.

Nhöõng vaán ñeà thuoäc veà giaù trò vaø thöïc taïi ñeàu tuøy thuoäc vaøo thaùi ñoä vaø vieäc thöïc hieän saùng taïo nhöõng lyù töôûng cuûa chuùng ta chöù蠫hoâng phaûi tuøy vaøo caùi"khaùch quan" [maø thaät ra vaãn phaûi]döïa treân suy luaän naøo caû.

Do ñoù, neáu chuùng ta toân kính nhöõng baäc giaùc ngoä vaø xem muïc tieâu giaùc ngoä laø muïc tieâu cao ñeïp nhaát cuûa cuoäc ñôøi mình, chuùng ta seõ chuû ñoäng vaø ñem heát naêng löïc cuõa mình soáng theo göông caùc baäc giaùc ngoä treân con ñöôøng Boà Taùt haïnh. Chuùng ta seõ yù thöùc ngay töø ñaàu laø treân ñöôøng Boà Taùt haïnh, chuùng ta seõ khoâng coù cô hoäi ñeå chaïy troán hay traùnh neù caùc khoù khaên vaø ñau khoå. Con ñöôøng naày ñoøi hoûi chuùng ta doác toaøn boä naêng löïc taâm linh cuûa mình, vaø saún saøng nhaän laõnh söï ñau khoå cuûa taát caû chuùng sanh. Nhöng gaùnh vaùc ñau khoå cuûa chuùng sanh ôû ñaây khoâng coù nghóa laø chuùng ta cam chòu khoå ñau ñeå ñöôïc tieáng khen hay chòu kham khoå nhö moät hình thöùc saùm hoái maø moät soá nhaø tu khoå haïnh cuûa moät soá toân giaùo ñaõ laøm vaø ñang laøm. Ñaây laø moät thaùi cöïc chuùng ta caàn phaûi traùnh cuõng nhö chuùng ta caàn phaûi traùnh moät thaùi cöïc khaùc trong ñoù con ngöôøi chæ bieát lo cho haïnh phuùc rieâng cuûa hoï vaø chìm ñaém trong duïc laïc.

ÔÛ ñaây chuùng ta chæ caàn laøm moät vieäc. Ñoù laø taäp soáng hoøa nhaäp vôùi taát caû chuùng sinh (Khaùi nieäm naøy ñoàng nghóa vôùi Theå nhaäp thöïc taïi trong Thieàn toâng). Thaùi ñoä naøy khoâng nhöõng giuùp chuùng ta traùnh ñöôïc bònh chæ xem söï ñau khoå cuûa mình laø quan troïng vaø cöù baùm víu vaøo noù (maø ñìeàu naøy chó laøm taêng tröôûng baûn ngaõ vaø bònh töï aùm aûnh cuûa chuùng ta maø thoâi); Thaùi ñoä soáng hoøa nhaäp vôùi taát caû chuùng sanh coøn giuùp chuùng ta khaéc phuïc ñöôïc taâm lyù ngaõ maïn vaø laøm nheï ñi noãi ñau khoå cuûa mình tröôùc caùi khoå ñau cuûa ngöôøi khaùc. Baèng caùch naøy moät thôøi ñöùc Phaät ñaõ chæ daïy cho baø Kisaø-Gotamì, ngöôøi bò ñieân loaïn vì khoâng theå chaáp nhaän caùi cheát cuûa ñöùa con duy nhaát cuûa baø. Ñeå baø vöôït qua khoå ñau, ñöùc Phaät ñaõ giuùp baø thaáy vaø kinh nghieäm raèng caùi cheát laø kinh nghieäm chung, maø taát caû chuùng sinh ñeàⵠphaûi ñi qua. Vaø qua ñoù, Ngaøi chæ cho baø thaáy laø baø khoâng phaûi laø ngöôøi duy nhaát höùng chòu noãi ñau khoå⠮aày, vaø nhöõng ai coù theå môû roäng taâm mình vaø chaáp nhaän noãi ñau ñoù, noãi ñau cuûa ngöôøi ñoù töï noù ñaõ vôi ñi moät nöûa neáu khoâng phaûi laø toaøn boä.

Khi ñöùc Phaät daïy veà söï dieät khoå, Ngaøi khoâng heà noùi ñeán vieäc ‘chaïy troán khoå ñau’. Theo truyeàn thoáng Phaät giaùo, neáu troán traùnh khoå ñau laø muïc ñích cuûa Ñöùc Phaät, thì Ngaøi coù theå choïn con ñöôøng taét ñi ñeán giaûi thoaùt, naèm trong khaû naêng cuûa Ngaøi trong thôøi Ngaøi laø ñöùc Phaät Nhieân Ñaêng: Ngaøi khoâng caàn phaûi traõi qua voâ soá kieáp taùi sanh ñaày ñau khoå. Nhöng vôùi trí tueä, Ngaøi bieát raèng chæ nhöõng ai ñi söï thanh loïc cuûa ngoïn löûa khoå ñau, vò aáy seõ thaønh töïu quaû vò giaùc ngoä cao nhaát treân con ñöôøng phuïc vuï chuùng sanh. Con ñöôøng cuûa Ngaøi khoâng phaûi ñeå troán traùnh maø laø ñeå vöôït qua vaø chinh phuïc khoå ñau. Ñaây laø lyù do vì sao Ngaøi cuõng nhö caùc ñöùc Phaät ra ñôøi tröôùc Ngaøi ñöôïc meänh danh laø nhöõng "baäc chieán thaéng" (jina).

Ngaøi vaø caùc baäc ñi tröôùc Ngaøi ñaõ khaéc phuïc khoå ñau baèng caùch anh duõng ñoái ñaàu vôùi noù. Ñoái vôùi ngöôøi ñang ñi treân ñöôøng tieán ñeán quaû vò toaøn giaùc, söï ñau khoå khoâng coøn laø söï lo buoàn caù nhaân vaø traên trôû veà haïnh phuùc cuûa rieâng mình; söï ñau khoå rieâng cuûa vò ñoù seõ ngaøy caøng trôû thaønh söï ñau khoå chung vaø thuoäc veà baûn chaát cuûa taát caû chuùng sanh. Chính trong tinh thaàn naày maø taát caû nhöõng ai muoán ñi theo con ñöôøng thaùnh thieän cuûa ñöùc Phaät ñeàu phaùt lôøi theä nguyeän Boà Taùt : ‘Vôùi taát caû thaønh quaû taâm linh ñöôïc chöùng ñaéc, con nguyeän xoa dòu khoå ñau cho taát caû chuùng sinh höõu tình. Vôùi taát caû thaønh quaû taâm linh ñöôïc chöùng ñaéc treân cuoäc ñôøi, theå hieän qua thaân, khaåu, yù, con xin queân mình, hieán daâng taát caû, nhaèm mang laïi söï an laïc vaø giaûi thoaùt cho taát caû chuùng sanh. Nieát Baøn laø töø boû taát caû, vaø taâm con thaønh khaån mong ñaït ñeán Nieát Baøn. Vì con phaûi tö 袦#7887; taát caû, coù phaûi toát hôn chaêng neáu con coáng hieán taát caû cho taát caû chuùng sinh? – Con xin hieán daâng cuoäc ñôøi mình cho haïnh phuùc cuûa taát caû chuùng sanh.. Haõy ñeå hoï phæ baùng con, neùm ñaát caùt dô baån vaøo con, vaø bieán con thaønh ñoái töôïng cheá nhaïo cuûa hoï. Haõy ñeå hoï gieát cheát con theo yù cuûa hoï. Con ñaõ hieán daâng thaân xaùc cuûa con cho hoï, thì taïi sao con phaûi lo aâu veà ñieàu ñoù? Nhöõng ngöôøi maéng chöûi con, haõm haïi con hay nhaïo baùng con – con mong taát caû ñeàu seõ ñaït quaû vò giaùc ngoä." (Saøntideva, Bodhicaryaøvataøra ,Taùc giaû chuù thích)

Vieäc thöïc hieän lyù töôûng Boà Taùt ñoøi hoûi chuùng ta phaûi vöôït qua taát caû giôùi haïn heïp hoøi rieâng cuûa mình vaø thöøa nhaän nhöõng thöïc taïi vöôït khoûi giôùi haïn caù nhaân (vaø qua ñoù, thöøa nhaän nhöõng quyeàn naêng vöôït khoûi giôùi haïn caù nhaân) trong taâm thöùc cuûa chuùng ta. Nhö theá nhöõng ai mong muoán thöïc haønh boà taùt ñaïo, ngay töø luùc ñaàu caàn phaûi coù moät thaùi ñoä– ñoù laø thaùi ñoä thoaùt khoûi söï raøng buoäc cuûa baûn ngaõ vaø höôùng veà caùi chung phuû truøm vaïn höõu. Nhöõng ngöôøi蠣hæ tìm caàu söï giaûi thoaùt cho rieâng mình hay muoán troán traùnh khoå ñau baèng con ñöôøng ngaén nhaát maø khoâng quan taâm ñeán khoå ñau cuûa ngöôøi ñoàng loaïi, töï hoï ñaõ töôùc laáy khoûi taàm tay cuûa hoï nhuõng phöông tieän cô baûn vaø caàn thieát nhaát ñeå렦#273;aït ñeán muïc tieâu giaùc ngoä. Chæ caàn töø boû ñöôïc nhöõng hoaït ñoäng nhoû nhieäm vaø tinh teá nhaát cuûa baûn ngaõ vaø tu taäp Töù voâ löôïng taâm (brahmavihaøras), Boà Taùt Ñaïo seõ môû ra theâng thang tröôùc maét chuùng ta.

Coù hay khoâng moät khaû naêng thaät söï vaø khaùch quan ñeå giaûi thoaùt toaøn boä theá gian naày? Ñaây khoâng phaûi laø vaán ñeà caàn baøn caûi. Ngay caû trong suoát cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Phaät, Ngaøi cuõng ñaõ khoâng thaønh töïu ñöôïc ñieàu naøy. Nhöng tö töôûng mang tính chung nhaát vaø sieâu vieät nhaát cuûa Ngaøi ñaõ coù taùc ñoäng laâu daøi khieán cho ngay ngaøy hoâm nay nhaân loaïi vaãn caûm nhaän söï coù maët cuûa Ngaøi vaø tieán trình giaûi thoaùt giaùc ngoä maø Ngaøi thuyeát giaûng caùch ñaây 2,500 naêm ñaõ tieáp tuïc vaø seõ tieáp tuïc taùc ñoäng ñeán theá gian naøy cho ñeán ngaøy naøo maø vaãn coøn coù ngöôøi caàn ñeán. Trong laõnh vöïc naøy, khoâng phaûi vaán ñeà thaønh töïu hay chöùng ñaéc laø quan troïng maø ñieàu quan troïng laø thaùi ñoä taâm linh thaám nhuaàn lyù töôûng Boà taùt, theå hieän ôû vieäc moãi caù nhaân soáng vôùi taát caû kieán thöùc vaø naêng löïc cuûa mình, maø khoâng moät chuùteø daët hay kieàm cheá, treân ñöôøng ñaït ñeán quaû vò voâ thöôïng. Ngöôøi ñoù luoân luoân yù thöùc laø moãi moät coá gaéng cuaû hoï laø phaûi nhaèm ñem laïi an laïc cho taát caû chuùng sanh. Vaø ngay caû luùc maø chuùng ta ñaït ñeán caûnh giôùi hyõ laïc cao nhaát (trong thieàn ñònh), chuùng ta cuõng khoâng ngöøng laøm vieäc vì lôïi laïc taát caû荊 chuùng sanh, vaãn tieáp tuïc chia seõ nieà⭠vui vaø noãi buoàn cuûa hoï, vaø vaïch ra con ñöôøng daån ñeán giaûi thoaùt cho hoï.

Kinh taïng Phaät giaùo coù ghi laø ngay caû söï nhaäp dieät thaàm laëng cuûa moät vò La haùn cuõng mang laïi phöôùc laønh cho ñôøi vaø ñieàu naøy quaû laø ñuùng thaät. Nhöng vì sao ñöùc Phaät ñaõ töø giaû coäi caây Boà ñeà [nôi Ngaøi ñaõ chöùng ñaéc] ñeå trôû laïi vôùi cuoäc ñôøi vaø töï nguyeän ñoùn nhaän nhöõng phieàn muoän, soáng ñôøi moät tu só khoå haïnh khoâng nhaø, neáu söï chöùng ñaéc taâm linh toái thöôïng cuûa Ngaøi töï noù cuõng ñuû ñeå Ngaøi taän duïng taát caû khaû naêng phuïc vuï nhaân loaïi? Phaûi chaêng söï hy sinh vó ñaïi vaø toái thöôïng naøy cuûa Ñöùc Phaät cho thaáy Nieát baøn töï noù vaãn khoâng ñöôïc xem nhö laø lyù töôûng cao nhaát trong ñaïo Phaät?

Khi theá giôùi taâm linh cuûa ñaïo Phaät caøng phaùt trieån vôùi nhöõng thaønh quaû veà caùc maët thöïc tieån, lyù luaän, vaø sieâu hình cuaû noù, döïa treân nhöõng nguyeân taéc neàn taûng cuûa Phaät phaùp, thì tö töôûng Nieát baøn caøng luøi laïi vaø nhöôøng choã cho lyù töôûng Boà taùt. Bôûi vì Nieát baøn laø – neáu chuùng ta ñi xa hôn ñònh nghóa Nieát baøn laø söï taän dieät cuûa tham, saân vaø si – moät muïc tieâu maø Phaät giaùo vaø caùc toân giaùo höôùng ñeán söï giai렴hoaùt ôû AÁn ñoä thôøi ñoù ñeàu nhaém tôùi. Nhöng lyù töôûng Boà taùt ñaõ mang laïi cho Phaät giaùo neùt ñaëc tröng khaùc haún vôùi caùc heä phaùi AÁn giaùo khaùc vaø ñaõ giuùp ñaïo Phaät veõ vang vöôït xa khoûi bieân cöông AÁn quoác vaø trôû thaønh moät trong nhöõng söùc maïnh vaên hoùa vaø tinh thaàn lôùn nhaát cuûa loaøi ngöôøi.

Söùc maïnh cuûa lyù töôûng Boà taùt – söùc maïnh ñaõ chinh phuïc vuøng ñaát treân theá giôùi mang teân AÙ Chaâu baèng con ñöôøng hoøa bình chöa töøng coù trong lòch söû loaøi ngöôøi—baét nguoàn ôû söùc maïnh toång hôïp cuûa taâm töø vaø taâm bi maãn voâ bieân daønh cho vaïn höõu vaø yù chí taàm caàu giaùc ngoä ñaõ keâu goïi vaø thoâi thuùc khoái oùc vaø con tim cuûa moãi con ngöôøi bieát suy nghó ñoäc laäp. Trong boái caûnh naøy, caùi kinh nghieäm maø chuùng ta goïi laø Nieát Baøn chæ laø moät boä phaän cuûa quaù trình tieán tôùi giaùc ngoä hoaøn toaøn, vaø vì theá noù naèm trong caùi chung nhaát cuûa taát caû kinh nghieäm giaùc ngoä. Bôûi vì baûn chaát cuûa söï toaøn giaùc (Samyak-sambodhi) khoâng cho pheùp tính ñoäc quyeàn, khoâng phaûi laø söï thaønh ñaït vaø cuõng khoâng phaûi laø söï chieám höõu. Noù toõa saùng voâ bieân vaø voâ taän ôû moïi phöông, ñeå taát caû chuùng sanh ñeáu thoï höôûng aùnh saùng va 賦#7921; aám aùp cuûa noù, gioáng nhö maët trôøi toûa söùc saùng vaø aám voâ haïn tôùi taát caû nhöõng ai coù theå thaáy ñöôïc aùnh saùng, caûm nhaän ñöôïc ñoä aám vaø tieáp thu ñöôïc naêng löïc ñem laïi söï soáng cuûa maët trôøi鮼/font>

Gioáng nhö maët trôøi toûa saùng khoâng phaân bieät treân theá gian nhöng laïi coù taùc ñoäng khaùc nhau treân töøng con ngöôøi tuøy möùc ñoä tieáp thu vaø côõi môû cuûa moãi ngöôøi, taùc naêng dieäu duïng cuûa moät ñaáng giaùc ngoä cuõng theá. Maëc duø taâm cuûa vò aáy dung naïp khoâng phaân bieät taát caû chuùng sanh, nhöng vò aáy bieát raèng khoâng phaûi taát caû moïi ngöôøi ñeàuï coù theå ñöôïc giaûi thoaùt cuøng moät luùc: Haït gioáng giaûi thoaùt maø vò aáy gieo seõ mang laïi keát quaû sôùm hôn cho ngöôøi naøy vaø muoän hôn cho ngöôøi khaùc tuøy theo söï tieáp nhaän hay thuaàn thuïc cuûa nhöõng chuùng sanh khaùc nhau. Tuy nhieân, vì trong kinh nghieäm giaûi thoaùt khoâng coù khaùi nieäm thôøi gian vaø khoâng gian, neân söï thaønh töïu cuûa moät ñaáng giaùc ngoä cuõng haøm chöùa söï giaûi thoaùt cuûa taát caû chuùng sanh ñang truï trong kinh nghieäm toaøn giaùc (samyak-sambhodi) Ñieàᵠnaøy bao goàm yù nghóa laø Phaät taùnh naèm trong taâm cuõa taát caû chuùng sanh vaø ñaây chính laø con ñöôøng haønh trì lôøi phaùt nguyeän cuûa Boà taùt.

Nhöng ñoái vôùi ngöôøi chòu aûnh höôûng saâu saéc cuûa boà ñeà taâm, quyeát taâm theä nguyeän vaø choïn con ñöôøng lyù töôûng Boà taùt, hình aûnh cuûa ñöùc Phaät seõ laø troïng taâm trong ñôøi soáng toân giaùo cuûa vò aáy. Ñoái vôùi vò naøy, hình aûnh naøy laø hieän thaân cuûa muïc ñích cao thöôïng maø moãi ngöôøi ñeä töû Phaät coù traùnh nhieäm phaûi thöïc hieän.

Nôi ñaây, chuùng ta seõ khoâng tìm thaáy noäi dung saâu thaüm cuûa ñaïo Phaät trong khuoân khoå phi thôøi gian vaø phi khoâng gian cuûa tö duy tröøu töôïng vaø cuõng seõ khoâng tìm thaáy ñaïo Phaät nhö moät giaùo thuyeát ñöôïc thieâng lieâng hoùa töø ngaøn xöa. Traùi laïi, chuùng ta seõ tìm thaáy ñaïo Phaät trong moät maët baèng cuøng vôùi nhòp ñoä phaùt trieån vaø môû roäng veà khoâng gian vaø thôøi gian cuûa noù. Ñìeàu naøy coù nghóa laø chuùng ta seõ tìm thaáy ñaïo Phaät trong söùc soáng ngaøy caøng lôùn maïnh veà tö töôûng, tình caûm, vaø trong söï tröïc dieän cuûa noù ñoái vôùi cuoäc ñôøi – noùi ngaén goïn laø chuùng ta seõ tìm thaáy ñaïo Phaät trong caùi theå phoå bieán nhaát cuûa noù. ÔÛ ñaây chuùng ta khoâng quan taâm ñeán nhöõng ñieàu maø caùc nhaø bieän taøi trieát hoïc thöôøng khuyeán khích baøn caûi nhö vaán ñeà theá giôùi naøy coù thaät hay khoâng coù thaät, theá giôùi beân ngoaøi quan heä vôùi kinh nghieäm noäi taâm nhö theá naøo, hay coù hay khoâng moät ‘caûnh giôùi’ giaûi thoaùt hay ‘voâ dö Nieát baøn ’. Caùi heä quaû duy nhaát maø ngöôøi ñeä töû Phaät treân con ñöôøng Boà Taùt haïnh coù ñöôïc laø nhaän ra ñöôïc söï thaät raèng nhöõng gì maø蠣huùng ta tìm caàu ñeå naém baét baèng tröïc giaùc qua caùc teân goïi nhö ‘Ba la maät’, ‘Giaùc ngoä’ hay ‘Phaät taùnh’ … thaät ra ñaõ moät thôøi, coù moät ngöôøi thaät söï thaønh töïu--Ngöôøi ñoù laø Ñöùc Boån Sö Thích Ca Maâu Ni Phaät, vaø do ño,鍊 baát cöù ai coá gaéng ñaït ñeán cuøng moät muïc tieâu cao thöôïng naøy aét seõ coù ngaøy thaønh töïu.

Nhöng, nhö chuùng ta ñaõ thaáy, con ñöôøng naøy khoâng phaûi laø moät trong nhöõng con ñöôøng troán ñôøi, maø traùi laïi, noù laø con ñöôøng vöôït leân treân cuoäc ñôøi baèng caùch phaùt huy söï hieåu bieát vaø trí tueä (prajna), thöïc haønh töø taâm (maitri), chia seõ saâu saéc noãi ñau khoå vaø nieàm vui cuûa ngöôøi khaùc (karuna, mudita), ñoàng thôøi xaû taâm ñoái vôùi nhöõng baát haïnh vaø haïnh phuùc rieâng cuûa moãi ngöôøi. Ngöôøi chæ ñöôøng vaø taám göông ñeå chuùng ta noi theo treân con ñöôøng naøy chính laø ñöùc Phaät. Cho neân, duø giaùo chuû cuûa caùc tröôøng phaùi khaùc nhau coù baøn caõi vaø tranh luaän ñeán ñaâu ñi nöõa, coøn gì chaéc chaén ñoái vôùi chuùng ta hôn laø vieäc蠮oi theo taám göông cuûa Baäc Ñaïi Giaùc? Töø cuoäc ñôøi maãu möïc cuûa Ngaøi, chuùng ta seõ caøng tin töôûng chaéc chaén laø chuùng ta cuõng phaùt taâm vaø cuõng seõ thaønh töïu giaùc ngoä voâ thöôïng, neáu chuùng ta bieát phaù vôõ nhöõng raøo chaén chaáp ngaõ cöùng chaéc do chính mình taïo döïng vaø qua ñoù, giaûi thoaùt chuùng ta ra khoûi taát ca 뮨öõng sôï haõi. Tinh thaàn voâ uùy laø ñaëc ñieåm noãi baät nhaát cuûa taát caû caùc vò Boà Taùt vaø nhöõng ai ñang ñi treân Boà taùt ñaïo. Ñoái vôùi hoï, cuoäc soáng khoâng coøn bò khuõng boá ñe doïa vaø noãi ñau khoå cuõng khoâng coøn gay gaét鮠Thay vì nguyeàn ruûa cuoäc soáng traàn gian naøy hay leân aùn nhöõng "thíeâu soùt" cuûa noù, hoï ñöa vaøo cuoäc ñôøi moät yù nghóa môùi.

Hoï ñaõ yù thöùc raèng leân aùn cuoäc ñôøi laø xaáu xa vaø töø boû noù, baùt boû nhöõng khaû naêng vöôn ñeán nhöõng lyù töôûng cao ñeïp cuûa con ngöôøi, tröôùc khi con ngöôøi coù theå hieåu bieát thaáu ñaùo veà cuoäc ñôøi, vaø tröôùc khi con ngöôøi coù theå phaùt huy troïn veïn nhöõng khaû naêng nhaän thöùc cao nhaát cuûa mình vaø ñaït ñeán söï khai ngoä, maø thöïc chaát laø hoa traùi vaø laø söï thaønh töïu cao nhaát cuûa cuoäc soáng, laø moät haønh ñoäng khoâng nhöõng kieâu maïn maø coøn ñieân roà nöõa. Nhöõng ai ñi ngöôïc laïi con ñöôøng naøy gioáng nhö ngöôøi caén vaøo moät traùi caây chöa chín. Hoï quaêng boû traùi caây chöa chín ñoù roài tuyeân boá raèng taát caû caùc traùi caây loaïi naøy laø khoâng theå aên ñöôïc, thay vì chôø ñeá讍 ngaøy traùi chín.

Moät nguy hieåm khaùc caàn löu yù. Do dieån giaõi sai veà giaùo lyù voâ ngaõ, nhaát laø trong giôùi Phaät töû ôû phöông Taây, caù tính thöôøng bò xem nhö moät chöôùng ngaïi treân ñöôøng haønh Phaùp, vì ngöôøi ta thöôøng ñoàng nghóa söï phaùt trieån cuûa caù tính vôùi söï chaáp thuû baûn ngaõ. Ngoaøi söï kieän ñöùc Phaät ñöôïc caùc ngöôøi ñöông thôøi toân vinh laø蠼i>Mahaøpurusa, nghóa laø moät nhaân vaät vó ñaïi, coù caù tính rieâng, khoâng theå nhaàm laån vôùi ai heát, vaø ñöùng cao vöôït leân treân nhöõng ngöôøi cuøng thôøi, caùc ñaïi ñeä töû vaø tín ñoà lôùn cuûa Ngaøi - nhöõng ngöôøi ñaõ chöùng ñaït quaû vò giaùc ngoä cao nhaát, laø nhöõng ngöôøi ñaõ phaùt huy caù tính cuûa mình qua vieäc chöùng ngoä noäi taâm. Döôùi maét chuùng ta, hoï laø nhöõng theå hieän ñoäc ñaùo cuûa kinh nghieäm tu chöùng noäi taïi ñaày saùng taïo.

Treân con ñöôøng Boà taùt haïnh, chuùng ta phaûi traùnh taát caû cöïc ñoan vaø phuïng haønh giaùo lyù cuûa baäc Ñaïo sö baèng caùch ñi theo Trung Ñaïo. Do ñoù, nhöõng ngöôøi tìm caùch ñeø neùn nhöõng hoaït ñoäng vaø chöùc naêng töï nhieân cuûa caùc giaùc quan thay vì coá gaéng söû duïng chuùng ñuùng ñaén cuõng gioáng heät nhö nhöõng ngöôøi chìm ñaém khoâng bieát kieà譠cheá trong nhuïc duïc. Hoï seõ khoâng thaønh töïu quaû vò thaùnh ñöôïc. Ngöôøi chìm ñaém trong nhuïc duïc soáng thaáp heøn hôn con ngöôøi trong khi ngöôøi soáng öùc cheá tình caûm chæ laø goå ñaù. Söï thaùnh thieän chæ döïa treân nhöõng ñaïo ñöùc tieâu cöïc, treân söï traùnh neù hoaëc öùc cheá, coù theå taïo aán töôïng treân ngöôøi khaùc raèng ñaây laø moät maåu möïc veà söï töï taïi vaø söùc maïnh noäi taâm. Noù coù theå laøm thaân xaùc chuùng ta tan bieán ñi, nhöng seõ khoâng ñöa chuùng ta ñeán bôø giaùc ngoä, vì noù laø con ñöôøng daån ñeán söï cheát vaø beá taét veà taâm linh. Ñoù laø vieäc ñaùnh ñoåi con ñöôøng thoaùt khoå baèng chính giaù trò cuoäc soáng vaø tia saùng soáng ñoäng naèm ngay trong taâm giaùc ngoä cuûa moãi ngöôøi chuùng ta.

Luùc chuùng ta baét ñaàu nhaän ra tia saùng Boà ñeà taâm naøy cuõng laø luùc chuùng ta baét ñaàu con ñöôøng Boà taùt haïnh. Con ñöôøng naày giaûi thoaùt chuùng ta khoûi khoå ñau vaø nhöõng kieàm keïp cuûa töï ngaõ蠭aø khoâng buoäc chuùng ta phaûi khöôùc töø cuoäc soáng. Traùi laïi chuùng ta seõ thoaùt ly khoå ñau qua vieäc phuïc vuï ngöôøi baïn soáng beân caïnh chuùng ta, cuøng luùc vôùi vieäc tu taäp ñeå thaønh töïu quaû vò giaùc ngoä toái thöôïng, bôûi vì khi tia saùng Boà ñeà taâm baét ñaàu chieáu roïi töø saâu thaåm taâm thöùc chuùng ta, noù seõ khai môû moät quaù trình giaùc ngoä baèng caùch chuyeãn hoùa nhöõng naêng löïc tieàm taøng vaø aån daáu beân trong chuùng ta thaønh nhöõng naêng löïc soáng ñoäng, thaåm thaáu vaø xuyeân suoát. Töø ñoù, cuoäc ñôøi chuùng ta khoâng coøn laø moät cuoäc chaïy ñua loanh quanh voâ nghóa. Nhöng ñeå chuùng ta coù theå ñi saâu vaøo vaø tieáp xuùc vôùi nhöõng tieàm löïc ñoù, Ñöùc Phaät vaø caùc ñaïi ñeä töû cuûa ngaøi ñaõ chæ con ñöôøng giuùp chuùng ta nhìn thaáu chieàu saâu cuûa taâm thöùc mình. Trong quaù trình thieàn ñònh, chuùng ta seõ hieåu ra raèng theá giôùi quan vaø söï hieåu bieát cuûa chuùng ta veà theá giôùi naày chính laø saûn phaåm cuûa taâm thöùc chuùng ta. Ñieàu naøy cho chuùng ta thaáy raèng theá giôùi maø chuùng ta ñang soáng tuøy thuoäc vaøo ñieàu kieän taâm lyù vaø tinh thaàn caù bieät cuûa moãi ngöôøi chuùng ta; noùi khaùc ñi, chuùng ta soáng trong moät theá giôùi maø chính chuùng ta ñang saùng taïo ra trong töøng giaây phuùt vaø vì theá, khoâng ai khaùc hôn laø chuùng ta môùi laø ngöôøi "xöùng ñaùng" thöøa höôûng caùi theá giôùi maø mình ñaõ taïo taùc.

Do ñoù, chuùng ta khoâng theå thoaùt ly khoå ñau baèng caùch chaïy troán khoûi theá giôùi naøy maø chæ baèng con ñöôøng thanh loïc thaâm thöùc vaø quay veà vôùi noäi taâm cuûa mình. Tuy nhieân, ñieàu naøy chæ thöïc hieän ñöôïc neáu chuùng ta hieåu ñöôïc baûn chaát cuûa taâm vaø nhöõng naêng löïc vaän haønh trong taâm mình. Roài chuùng ta seõ nhaän ra raèng caùi taâm coù khaû naêng nhaän ra aùnh saùng cuûa caùc vì sao ôû caùch xa chuùng ta haøng trieäu naêm aùnh saùng cuõng tuyeät vôøi nhö chính baûn chaát aùnh saùng cuûa caùc vì sao ñoù鮠Vaø chuùng ta seõ thaáy raèng caùi aùnh saùng naèm aån saâu trong taâm thöùc chuùng ta seõ coøn kyø dieäu vaø vó ñaïi hôn nhieàu! Ñi xuyeân qua chieàu saâu cuûa taâm thöùc ñeå ñaùnh thöùc caùi taâm thaêm thaúm aáy trong chuùng ta-- Ñaây chính laø muïc ñích cuûa con ñöôøng tænh thöùc鬠giaûi thoaùt vaø giaùc ngoä (bodhisattvamarga)亠Con ñöôøng xuyeân qua taâm thöùc vaø tröïc chæ Phaät taùnh trong moãi ngöôøi cuûa chuùng ta.

Neáu nhöõng nhoùm ngöôøi naøo ñoù trong giôùi Phaät giaùo chính thoáng ñeán ngaøy hoâm nay vaãn cho raèng phaûi traûi qua maáy ngaøn naêm môùi coù moät caù nhaân ñaït quaû vò toaøn giaùc, thì vieäc theo ñuoåi muïc tieâu giaûi thoaùt naày laø hoaøn toaøn voâ ích, vaø tö töôûng naøy chæ laø蠬ôøi thuù nhaän veà caùi taâm linh ngheøo naøn vaø giaùo ñieàu cöùng nhaéc cuûa hoï. Moät toân giaùo maø chæ höôùng veà moät quaù khöù hay töông lai xa vôøi naøo ñoù khoâng theå coù giaù trò cho cuoäc soáng hieän taïi. Cuõng vaäy, giaùo Phaùp khi bò taùch rôøi khoûi nhaân caùch soáng ñoäng cuûa ñöùc Phaät, seõ khoâng coøn chaát ngöôøi vaø trôû thaønh moät heä thoáng cuûa nhöõng giaù trò tieâu cöïc vaø ‘nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät’ mang tính khoa hoïc giaû taïo. Trong moät heä thoáng nhö vaäy, kinh nghieäm thieàn ñònh deã trôû thaønh moät coâng vieäc thuaàn phaân tích khoâng laønh maïnh vaø ñaày nguy hieåm trong ñoù moãi thöïc theå soáng ñoäng bò moå xeõ vaø chia caét naùt vuïn hay trôû thaønh chöùc naêngaø hôïp theå cuûa moät cô cheá khoâng coøn caûm giaùc.

Moät ngöôøi ñi treân con ñöôøng cuûa Boà taùt seõ traùnh ñöôïc nguy hieåm naøy maø khoâng rôi vaøo cöïc ñoan khaùc. Soáng theå nhaäp thöïc taïi, vò naøy seõ nhaän ra tính voâ thöôøng vaø duyeân khôûi cuûa taát caû caùc hôïp theå vaø seõ khoâng quay taâm laïi vôùi nhöõng ñau khoå cuûa cuoäc soáng. Vò aáy seõ yù thöùc raèng söï giaø coãi, bònh taät vaø cheát choùc laø quy luaät cuûa cuoäc soáng vaø seõ khoâng tìm caùch öùc cheá caùc hieän töôïng naøy ngay trong taâm thöùc cuûa mình. Vì lyù do naøy maø caùc baäc thaày thuoäc Kim cang thöøa thöoøng choïn caùc nhaø moà hoaëc caùc nôi hoûa thieâu ñeå thieàn ñònhﮠHoï laøm ñieàu naøy khoâng phaûi ñeå gheâ tôûm traùnh xa maø ñeå laøm quen vôùi taát caû khía caïnh cuûa cuoäc soáng, trong ñoù söï voâ thöôøng phaûi ñöôïc xem nhö moät tieán trình töï nhieân vaø khoâng bò nhöõng xuùc ñoäng tình caûm boùp meùo.

Hoï cuõng tìm ñeán caùc nhaø moà vaø caùc giaøn hoûa taùng, nôi maø ngöôøi ñôøi thöôøng kinh haõi hay gheâ sôï xa laùnh ñeå khoâng bò quaáy raày vaø coù theå taäp trung thieàn ñònh. Hôn theá nöõa, ñoái vôùi nhöõng ñeä töû蠣uûa hoï, ñaây laø nôi luyeän taäp ñeå vöôït qua nhöõng caûm giaùc gheâ tôûm vaø sôï haõi, ñaït ñeán taâm xaû boû vaø coù caùi nhìn nhö thaät veà cuoäc ñôøi. Kinh taïng daïy raèng chính ñöùc Phaät ñaõ töøng thoå loä laø trong suoát quaù trình tu taäp, Ngaøi thöôøng chuû taâm tìm ñeán nhöõng nôi heûo laùnh vaø ñaày nguy hieåm nhö vaäy ñeå taäp khaéc phuïc noãi sôï haõi trong taâm. Vieäc laân la ôû nhöõng nôi ñaày cheâ鴠choùc nhö vaäy – cuõng nhö vieäc quaùn nieäm quaù trình thoái röûa cuûa thi haì vaø caùc ñoái töôïng gaây kinh tôûm vaø gheâ sôï khaùc – chæ coù yù nghóa neáu noù giuùp ngöôøi haønh thieàn khaéc phuïc noãi sôï haõi, nhìn thaúng vaøo söï thaät ñang hieän höõu vaø bieát ñöôïc thöïc chaát cuûa caùc hieän töôïng vôùi caùi taâm khoâng coøn chuùt tham caàu hay saân haän.

Nhöng muïc ñích cuûa söï quaùn nieäm (caùc xaùc cheát vaø ñoái töôïng gheâ tôûm) naày seõ thaát baïi hoaøn toaøn neáu ngöôøi quaùn chieáu khoâng theå queùt saïch nhöõng caûm giaùc gheâ tôûm, khieáp ñaûm vaø sôï haõi ra khoûi taâm mình. Duøng tình caûm gheâ tôûm ñeå xua ñuoåi loøng tham duïc chaúng khaùc naøo xua ñuoåi quyû Satan baèng ma Beelzebub.

==

Trong vaên hoïc toân giaùo phöông Taây, Beelzebub laø hoaøng töû cuûa theá giôùi ma quyû. Trong taùc phaåm noåi tieáng Thieân Ñaøng Bò Ñaùnh Maát (Paradise Lost) cuûa vaên haøo Anh John Milton (1608-1674), Beelzebub laø moät thieân thaàn phaïm toäi vaø trôû thaønh aùc quyû, ñöùng haøng thöù nhì sau quyû Satan

Coù theå ít ai trong chuùng ta sôï haõi khi nhìn laù rôi hay nhöõng ñoùa hoa khoâ heùo . Vaø nieàm vui khi nhìn thaáy muoân hoa ñua nô 볦#7869; khoâng suùt giaûm duø chuùng ta bieát laø hoa seõ uùa taøn . Tuy nhieân, neáu chuùng ta bieát laø nhöõng laù hoa meàm maïi naày roài seõ bò hoaïi dieät, chuùng ta seõ caøng yeâu quyù chuùng hôn khi chuùng ñang ñaâm choài nôû nuï. Ñieàu naøy cuõng gioáng nhö cuoäc ñôøi voâ thöôøng naày, moãi phuùt phuø du troâi qua ñeàu mang trong noù moät giaù trò ñaëc bieät鮠Vaø chính vì lyù do naày maø theo hoïc thuyeát cuûa Kim Cang thöøa, moãi ngöôøi chuùng ta coù traùch nhieäm bieán thaân xaùc hoaïi dieät cuûa mình thaønh moät nôi khoâng gì coù theå huyõ hoaïi ñöôïc-- Ñoù laø ngoâi chuøa taâm linh trong moãi ngöôøi chuùng ta.

Trong Kim Cang thöøa, quaù trình chuyeãn hoùa naøy ñöôïc thöïc hieän baèng caùch quaùn chieáu hình aûnh cuûa caùc vò hieàn thaàn vaø phaån noä thaàn maø Kim Cang Thöøa goïi laø caùc vò ñaïi Boà taùt. Khi ngöôøi quaùn chieàu caøng ñoàng hoùa mình vôùi caùc vò ñaïi Boà Taùt naày, nieàm hyû laïc seõ xuaát hieän trong taâm cuûa hoï. Trong quaù trình taäp trung thieàn ñònh saùng taïo, ngöôøi haønh thieàn taïo beân trong hoï moät vuøng söùc maïnh taâm linh coù theà vöôït khoûi taàm möùc cuûa moät kinh nghieäm caù bieät, taùc ñoäng vaøo ngoaïi caûnh vaø qua ñoù, taïo söï thay ñoåi trong chính baûn thaân cuûa hoï.

Khi hình aûnh cuûa caùc vò ñaïi boà taùt trôû thaønh soáng thaät vôùi chính chuùng ta trong quaù trình thieàn ñònh, chuùng ta goïi caùc vò aáy laø Boà taùt thieàn ñònh (Dhyani-bodhisattvas).

==

Bodhi laø giaùc ngoä; sattva laø baûn chaát hay thöïc theà; dhyana laø thieàn ñònh. Dhyani-bodhisattvas laø "baûn chaát giaùc ngoä ñaït ñöôïc hay thaáy ñöôïc trong luùc haønh thieàn. (Taùc giaû chuù thích)

Moãi vò trong soá caùc Boà taùt nhö ñöùc Quan AÂm, Vaên Thuø hay Di Laëc laø hieän thaân cuï theå cuûa moät ñöùc tính ñaëc bieät naøo ñoù cuûa lyù töôûng Boà Taùt. Bôûi vì cuõng nhö con ngöôøi, cac頣aù nhaân coù theå coù cuøng lyù töôûng vaø quan ñieåm nhöng caù taùnh vaãn khaùc nhau, caùc vò boà taùt cuõng theá. Duø caùc ngaøi ñeàu laø hieän thaân cuûa loøng töø, taâm bi, giaøu tình nhaân aùi, coù khaû naêng thaáy cuøng khaép, vaø bieát taát caû, tuy nhieân, caùc ngaøi theå hieän taâm giaùc ngoä naøy baèng nhieàu caùch ñoäc ñaùo khaùc nhau.

Taát caû caùc ngaøi ñaõ keát hôïp nhuaàn nhuyeãn ñeán möùc tuyeät haûo taâm ñaïi bi (upaya) vaø trí tueä Baùt nhaõ (prajna),

==

Upaya laø tình caûm dung naïp vaø san seõ khoå ñau vôùi taát caû muoân loaøi

nhöng caùc ngaøi khaùc nhau trong caùch duïng coâng. Ñieåm chung cuûa caùc ngaøi laø khaû naêng thaáy ñöoïc baûn chaát thoáng nhaát cuûa vaïn theå. Khaû naêng naày coù ñöôïc laø nhôø caùc vò coù theå ñaët mình vaøo vò trí cuûa ngöoøi khaùc (Tha taâm thoâng). Baát cöù ai ñaõ ñi qua coøn ñöôøng Boà taùt haïnh baèng caùch quaùn chieáu vaø ñoàng hoùa mình vôùi caùc ñöùc taùnh Boà蠴aùt, ñoù laø ngöôøi ñöôïc giaûi thoaùt vaø töï do. Ngöôøi ñoù khoâng nhöõng chó 'thaùnh thieän' hay 'thoaùt khoûi phieàn naõo chöôùng’ theo nghóa tín ngöôõng thoâng thöôøng chæ laø ñöôïc cöùu khoå -- hoï chính laø ngöôøi ñaït ñöôïc quaû vò toaøn giaùc vaø taâm thöùc ñaõ hoaø vaøo baûn theå tuyeät ñoái. Böôùc nhaûy voït vaøo vuøng taâm thöùc giaûi thoaùt naøy coù nghóa laø vò ñoù ñaõ vöôït qua moïi giôùi haïn caù nhaân vaø ñaõ chöùng ngoä ñöôïc nhöõng thöïc taò vöôït khoûi taàm möùc caù nhaân trong taâm mình. Vaø vì kinh nghieäm chöùng ngoä naøy laø kinh nghieäm bao truøm vaø phoå quaùt nhaát maø taâm thöùc con ngöôøi coù khaû naêng ñaït ñeán, noù ñoøi hoûi chuùng ta ngay töø ñaàu moät thaùi ñoä cô baûn--Ñoù laø môû roäng taâm voâ bieân cuûa chuùng ta ñeán vôùi caùi phoã quaùt taän cuøng cuûa cuoäc soáng.

Moät laàn nöõa chuùng ta haõy cuøng nhau nhôù laïi baøi phaùp ñaàu tieân cuûa Ñöùc Phaät taïi vöôøn Loäc Uyeån gaàn Vaøraøòasi, trong ñoù Ngaøi ñaõ thuyeát veà Söï Giaùc Ngoä Toái Thöôïng (聮uttara samma-sambodhi, Haùn dòch laø A naäu ña la tam mieäu tam boà ñeà) maø khoâng noùi veà蠭oät Nieát baøn trong nghóa tieâu cöïc cuûa noù töùc laø chæ goàm söï ñoaïn dieät caùc laäu hoaëc (Asravas) vaø khoå ñau. Khaùi nieäm Nieát baøn khi ñöôïc ñeà caäp ñeán ôû ñaây ñeàu coù nghóa laø heä quaû cuûa Söï Giaùc Ngoä Toái Thöôïng naày.

Chuùng ta cuõng phaûi ghi nhôù raèng nhöõng gì maø ñöùc Phaät ñaõ giaûng vaø dieãn taû baèng lôøi chæ laø moät phaàn nhoû cuûa nhöõng gì Ngaøi ñaõ daïy qua nhaân caùch vaø taám göônguûa Ngaøi. Maø ngay caû nhöõng lôøi daïy cuøng vôùi nhaân caùch vó ñaïi aáy cuõng chæ phaûn aùnh moät phaàn nhoû kinh nghieäm taâm linh cuûa Ngaøi. Ñöùc Phaät raát caûnh giaùc veà giôùi haïn cuûa ngoân ngöõ ngay töø luùc ñaàu khi ngaøi do döï khoâng muoán tuyeân boá giaùo lyù cuûa mình vaø dieãn ñaït noù baèng lôøi讠Bôûi vì Ngaøi nhaän ñònh laø nhöõng gì Ngaøi ñaõ thaáy laø ‘thaäm thaâm, khoù hieåu, khoù nhaän ra, khoâng deã naém baét baèng hieåu bieát suoâng’. Vaø khi cuoái cuøng Ngaøi quyeát ñònh thuyeát giaûng chaân lyù vì loøng thöông töôûng ñoái vôùi moät soá ít ngöôøi maø 'maét coøn dính chuùt buïi môø念146;, Ngaøi ñaõ thaän troïng khoâng noùi veà ‘nhöõng ñieàu toái haäu naày’.

Ngaøi ñaõ töø choái traû lôøi nhöõng caâu hoûi lieân quan tôùi laõnh vöïc sieâu hình trong nhaän thöùc taâm linh, vaø cuõng yeân laëng veà nhöõng vaán ñeà vöôït ngoaøi taàm hieåu bieát cuûa con ngöôøi. Ngaøi khoâng lam蠢aïn vôùi loaïi tö duy suy ñoaùn bieän taøi. Ngaøi蠣hæ giôùi haïn ôû vieäc chæ ra con ñöôøng chuùng sanh coù荊 theå ñi vaø con ñöôøng coù khaû naêng giuùp chuùng sanh giaûi quyeát taát caû vaán ñeà thuoä⣠veà thöïc chaát. Ngaøi trình baøy con ñöôøng naøy sao cho noù thích nghi vôùi khaû naêng trí thöùc vaø tình caûm cuûa ngöôøi nghe. Ngaøi höôùng daãn hoïc troø mình theo trình ñoä phaùt trieån cuûa töøng ngöôøi, vaø chæ truyeàn laïi nhöõng phaàn saâu saéc hôn cuûa giaùo Phaùp vaø nhöõng lôøi chæ daån haønh thieàn thaâm dieäu hôn cho moät nhoùm giôùi haïn goàm caùc ñeä töû coù trình ñoä cao hôn cuûa Ngaøi.

Nhöõng tröôøng phaùi Phaät giaùo veà sau naày vaãn trung thaønh vôùi nguyeân taéc naày. Hoï ñieàu chænh caùc phöông phaùp daïy giaùo lyù vaø thieàn ñònh sao cho hôïp vôùi nhu caàu cuûa caù nhaân vaø ñieàu kieän phaùt trieån lòch söû cuûa thôøi ñaïiﮍ Vaø cuõng gioáng nhö chính ñöùc Phaät ñaõ höôùng daãn ñeä töû cuûa Ngaøi theo nhöõng caùch khaùc nhau tuøy theo söï tröôûng thaønh veà taâm linh cuûa moãi ngöôøiﬠdaïy cho hoï nhöõng caùch haønh trì khaùc nhau, nhöõng tröôøng phaùi sau naøy ñaõ daønh nhöõng phaàn phöùc taïp hôn trong giaùo lyù vaø nhöõng baøi taäp thieàn ñònh töông öùng cho nhöõng ai ñaõ phaùt trieån ñöôïc nhöõng kieán thöùc vaø thieän xaûo caàn thieát.

Nhöõng phöông phaùp höùôùng daån daïy doã cao caáp naày veà sau ñöôïc gaùn teân laø bí truyeàn hay giaùo lyù ‘maät’. Nhöng phöông phaùp tu taäp naày hoaøn toaøn khoâng coù yù ñònh ngaên caûn baát cöù ai ñaït ñeán nhöõng trình ñoä nhaän thöùc cao hôn. Ngöôïc laïi, phöông phaùp naøy chæ nhaàm muïc ñích traùnh nhöõng hyù luaän voâ ích vaø nhöõng suy ñoaùn moø maãm deã ñöa nhöõng ngöôøi coøn sô cô ñeán choã chæ mong ñaït ñeán nhöõng traïng thaùi chöùng ngoä cao hôn baèng con ñöôøng thuaàn tri thöùc maø khoâng chòu khoù ñi qua con ñöôøng tu taäp thieàn ñònhﮠVì söï mong moûi ñaït ñeán nhöõng kinh nghieäm taâm linh thuaàn trí thöùc coù theå deã daøng ñöa haønh giaû thieáu kinh nghieäm ñeán choã cho raèng chæ coù hieåu bieát thuaàn lyù laø caàn thieát, vaø ñieàu naøy seõ ngaên chaën quaù trình thieàn ñònh maø chæ coù kinh nghieäm thieàn ñònh naày môùi giaûi phoùng ñöôïc nguoàn naêng löc caàn thieát ñöa ñeán söï chuyeãn hoùa trong taâm thöùc con ngöôøi.

Ngaøy nay baát cöù ai mong caàu ñi theo con ñöôøng Boà taùt haïnh phaûi theo daáu chaân cuûa ñöùc Phaät, taäp giöõ taâm mình luoân khai môû qua vieäc thöïc haønh chaùnh nieäm lieân tuïc. Vò aáy phaûi töï mình reøn luyeän, qua vieäc höôùng taâm vaø quùan töôûng veà ñaïo (vtarka-vicara, taàm töù鼯i>), xem xeùt kyû löôõng vaø tìm hieåu ñuùng sai trong khi hoïc phaùp (dharmavicaya, traïch phaùp), khoâng chaáp thuû (viveka), ñaït ñöôïc trí tueä vaø hieåu bieát baèng tröïc giaùc (Jnana vaø vidya, tueä vaø minh), qua vieäc giöû gìn giôùi luaät döïa treân traùch nhieäm caù nhaân (sila, giôùi; paramitas , ba la maät; brahmaviharas, töù voâ löôïng taâm), qua loøng taän tuïy toân kính vaøsieâng naêng leã Phaät (puja), thieàn ñònh (samatha, chæ; vipasyana, quaùn; smrti, nieäm; bhavana, quaùn töôûng; dhyana, thieàn na; samadhi, ñònh), ñeå traùnh bò leäch laïc, vaø taän löïc coâng phu ñeå ñaït ñeán söï hôïp nhaát vaø chuyeãn hoùa trong noäi taâm haàu coù moät nhaân sinh quan ñuû roäng môû ñeå coù theå thaáu ñaùo bao quaùt vaø 荊 toaøn boä veà cuoäc soáng con ngöôøi. Baèng caùch phaùt trieån beà saâu taâm thöùc, vò aáy seõ coù theå nhìn thaúng vaø saâu vaøo loøng cuûa moïi hieän töôïng, vaø trong cuoäc soáng, vò aáy coù theå söû duïng vaø bieán baát cöù頨oaït ñoäng naøo cuûa thaân taâm mình thaønh moät böôùc tieán頬eân treân con ñöôøng giaùc ngoä.

Trong giai ñoaïn ñaàu chuaån bò cho loä trình giaùc ngoä naøy maø cuõng laø giai ñoaïn khôûi ñoäng caùc naêng löïc trí thöùc vaø tình caûm cuûa haønh giaû, haønh giaû seõ duøng tö duy lyù luaän saùng suoát cuûa mình ñeå ñieàu chænh taâm vaø laøm neàn cho kinh nghieäm tröïc giaùc naày nôû䮠Vò aáy seõ bieán naêng löïc tình caûm cuûa mình thaønh söùc maïnh cuûa haønh ñoäng toaøn taâm höôùng veà muïc tieâu giaûi thoaùt. Vò aáy seõ laøm chuû taâm yù baèng caùch naém vöõng nhöõng quy luaät tö duy ñeå roài sau ñoù vöôït qua bieân giôùi cuûa suy luaän vaø tö duy, toaøn taâm toaøn yù tìm tôùi moät traïng thaùi taâm thanh tònh vaø tænh thöùc ñoái vôùi taát caõ chuùng sinh ñau khoå. Roài moät ngaøy naøo ñoù, taâm boà ñeà (bhodicitta) seõ töï nhieân xuaát hieän. Vaø roài trong con ngöôøi maø nhaân caùch ñaõ ñuû cao ñeïp ñoù seõ thình lình xuaát hieän moät con ngöôøi môùi vôùi taâm yù duy nhaát laø laøm sau giuùp loaøi ngöôøi "hoaøn toaøn" thoaùt khoûi ñau khoå. Roài taát caû nhöõng buoàn phieàn, daèn vaët vaø thoáng khoå rieâng tö cuûa ngöôøi aáy döôøng nhö khoâng coøn quan troïng nöõa. Taâm thöùc cuûa vò aáy chæ coøn moät ao öôùc duy nhaát: laøm sao cho taát caû chuùng sanh naøy ñöôïc giaûi thoaùt vaø haïnh phuùc.

Kinh nghieäm taäp trung höôùng veà moät muïc tieâu duy nhaát -- muïc tieâu giaûi thoaùt taát caû chuùng sinh -- vaø buoâng boû taát caû nhöõng öôùc voïng khaùc seõ頴aùc ñoäng saâu saéc treân cuoäc ñôøi vò aáy. Ngay caû khi kinh nghieäm naày troâi qua vaø taét ñi nhö aâm thanh cuûa tieáng chuoâng chæ vang leân moät laàn, vaø khi taùc ñoäng cuûa noù treân cuoäc ñôøi naày chìm saâu vaøo queân laõng, noù vaãn tieáp tuïc laø nguoàn naêng löôïng chæ ñaïo vaø mang tính quyeát ñònh trong ñôøi soáng noäi taâm cuûa haønh giaû.

Nhöng chuùng ta khoâng theå caûm nhaän ñöôïc traïng thaùi "voâ ngaõ" naøy chæ thuaàn baèng caùch chaáp haønh giôùi luaät vaø phaùt nguyeän, ngay caû khi chuùng ta phaùt nguyeän 18 lôøi nguyeän caên baûn vaø 44 lôøi nguyeän phuï. Nhöõng coâng thöùc, quy öôùc, lôøi phaùt nguyeän vaø nguyeân taéc luoân laø saûn phaåm cuûa thôøi maïc Phaùp trong ñoù kinh nghieäm chöùng ngoä noäi taïi khoâng coøn nöõa, vaø ñeå buø蠬aïi, con ngöôøi thöôøng döïa vaøo hình thöùc vaø nghi leã. Vaø nhö theá, vôùi moãi nghi thöùc, chuùng ta chó döïng theâm nhöõng böùc töôøng daøy hôn bao quanh caùi nhaø tuø töï ngaõ ñöôïc xaây leân baèng khaùt voïng ñöôïc soáng an toaøn vaø oån ñònh cuûa chuùng ta. Ñeå roài cuoái cuøng chuùng ta seõ khoâng coøn choã ñeå vuøng vaåy.

Neáu trong theá giôùi naøy coù moät chaát lieäu naøo ñoù coù khaû naêng chuaån bò cho loä trình cuûa boà ñeà taâm, thì chaát lieäu ñoù khoâng gì khaùc hôn laø söï môû roäng vaø ñoàng caûm ñaày tình thöông vaø hieåu bieát vôùi muoân loaøi, khoâng phaûi ñeå chieám höuõ hay mong caàu baát kyø phaàn thöôûng naøo, duø laø nhoû nhieäm vaø vi teá, vaø caøng khoâng phaûi ñeå ‘taïo ra phöôùc ñöùc’. Vieï⣠laøm vò tha vôùi taâm an tònh vì loøng töø, taâm bi maãn vaø chia seû nieàm vui vôùi taát caû chuùng sanh – ñaây laø chìa khoùa duy nhaát. Vaø baát cöù ai coù theå yeâu thöông baát kyø moät chuùng sanh naøo maø khoâng ñoøi hoûi hay coù nhöõng yù ñoà ích kyû– ngöôøi ñoù, qua tình thöông ñoái vôùi moät chuùng sanh, seõ coù khaû naêng thöông yeâu taát caû muoân loaøi, vaø qua ñoù, coù theå phaùt Boà ñeà taâm, hay noùi ñuùng hôn, laøm cho Boà ñeà taâm naåy maàm vaø hieãn loä. Vaø roài coù leõ vò aáy seõ thoát leân nhöõng lôøi töông töï nhö Boà taùt Santideva ñaõ moät laàn theä nguyeän:

Con nguyeän mang treân con gaùnh naëng cuûa taát caû söï ñau khoå.

Con quyeát taâm mang laáy noù鮼/font>

Con seõ khoâng thoái lui.

Con seõ khoâng chaïy troán hay run sôï

Con seõ khoâng nhöôøng böôùc hay do döï

Vì sao? Vì cöuù ñoä taát caû chuùng sanh laø lôøi phaùt nguyeän cuûa con [Shantideva, Bodhicaryavatara (Taùc giaû chuù thích].

Toå dòch thuaät Truùc Laâm

Toå dòch thuaät Truùc Laâm (TDTTL) laø nhoùm dòch thuaät goàm moät soá taêng, ni, vaø cö só Phaät giaùo. Muïc ñích chính cuûa TDTTL laø giôùi thieäu nhöõng taùc phaåm Phaät hoïc coù giaù trò veà kinh nghieäm tu taäp cuõng nhö veà giaùo lyù Phaät phaùp cuûa caùc tu só Phaät giaùo vaø taùc giaû Phaät hoïc phöông Taây vôùi ñoïc giaû Vieät Nam. TDTTL raát mong nhaän ñöôïc söï goùp yù vaø chæ giaùo cuûa quyù baïn ñoïc. Ñòa chæ email: lotus@colba.net Xin chaân thaønh caùm ôn.

http://www.buddhismtoday.com/viet/botat/1-lytuongbotat.htm